Sarga 28

Verse 1

स तदा वालिनं हत्वा सुग्रीवमभिषिच्य च।वसन्माल्यवतः पृष्ठे रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।

അപ്പോൾ വാലിയെ വധിച്ച് സുഗ്രീവനെ രാജാഭിഷേകം ചെയ്ത്, രാമൻ മാല്യവത് പർവതത്തിന്റെ ചരിവുകളിൽ വസിക്കുമ്പോൾ ലക്ഷ്മണനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 2

अयं स कालस्सम्प्राप्तस्समयोऽद्य जलागमः।सम्पश्य त्वं नभो मेघैस्संवृतं गिरिसन्निभैः।।

ഇതാ, ആ കാലം തന്നെ എത്തിയിരിക്കുന്നു—വർഷകാലം, ജലത്തിന്റെ വരവിന്റെ വേള. നോക്കുക, ആകാശം പർവ്വതസദൃശമായ മേഘങ്ങളാൽ പൂർണ്ണമായി മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 3

नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः।पीत्वा रसं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम्।।

ഭാസ്കരന്റെ കിരണങ്ങളിലൂടെ സമുദ്രങ്ങളുടെ സാരം കുടിച്ചു, ഒൻപതു മാസം ഗർഭമായി ധരിച്ചു, ആകാശം ഇപ്പോൾ ജലത്തെ പ്രസവിക്കുന്നു—സകല രസത്തിന്റെയും പോഷണത്തിന്റെയും മൂലമായ രസായനം അതുതന്നെ.

Verse 4

शक्यमम्बरमारुह्य मेघसोपानपङ्क्तिभिः।कुटजार्जुनमालाभिरलङ्कर्तुं दिवाकरम्।।

മേഘങ്ങളുടെ പടിവരികളിലൂടെ ആകാശത്തിലേക്ക് കയറാൻ പോലും കഴിയുമെന്നപോലെ; കുഠജവും അർജുനവും പൂമാലകളാക്കി ദിവാകരനെയ്ക്കൂടി അലങ്കരിക്കാമെന്നു തോന്നുന്നു.

Verse 5

सन्ध्यारागोत्थितैस्ताम्रैरन्तेष्वधिक पाण्डरैः।स्निग्धैरभ्रपटच्छेदैर्बद्धव्रणमिवाम्बरम्।।

സന്ധ്യാരാഗത്തിൽ നിന്നുയർന്ന താമ്രവർണ്ണ അറ്റങ്ങളോടും ഉള്ളിൽ കൂടുതൽ പാണ്ഡുരമായും, മിനുക്കമുള്ള മേഘപ്പട്ടയുടെ കഷണങ്ങളാൽ പൊതിഞ്ഞതുപോലെ ആകാശം ബന്ധിച്ച മുറിവിനെപ്പോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 6

मन्दमारुत निश्वासं सन्ध्याचन्दनरञ्जितम्।आपाण्डुजलदं भाति कामातुरमिवाम्बरम्।।

മന്ദമാരുതത്തിന്റെ നിശ്വാസംപോലെ മൃദുവായി ശ്വസിക്കുന്നതും, സന്ധ്യയുടെ ചന്ദനലേപംപോലെ രഞ്ജിതവും, പാണ്ഡുരധൂസര ജലദങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമായ ആ ആകാശം കാമാതുരനായ ഒരാളെപ്പോലെ ദീപ്തമായി ഭാസിക്കുന്നു।

Verse 7

एषा घर्मपरिक्लिष्टा नववारिपरिप्लुता।सीतेव शोकसन्तप्ता मही बाष्पं विमुञ्चति।।

ഈ ഭൂമി—ചൂടാൽ ക്ളാന്തയായി, ഇപ്പോൾ പുതുമഴവെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി—ശോകത്തിൽ തപ്തയായ സീതയെപ്പോലെ വാഷ്പമായി കണ്ണുനീർ ഒഴുക്കുന്നു.

Verse 8

मेघोदरविनिर्मुक्ताः कह्लारसुखशीतलाः।शक्यमञ्जलिभिः पातुं वाताः केतकिगन्धिनः।।

മേഘങ്ങളുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടിയ, കഹ്ലാരപുഷ്പംപോലെ സുഖശീതളവും കേതകിയുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞതുമായ കാറ്റുകൾ അഞ്ജലിയിലാക്കി കുടിക്കാമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 9

एष फुल्लार्जुनश्शैलः केतकैरधिवासितः।सुग्रीव इव शान्तारिर्धाराभिरभिषिच्यते।।

പുഷ്പിതമായ അർജുനവൃക്ഷങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ഈ പർവ്വതം കേതകിയുടെ സുഗന്ധത്തിൽ പരിമളിതമാണ്. ഒഴുകിയിറങ്ങുന്ന മഴധാരകൾ അതിനെ അഭിഷേകിക്കുന്നു—വൈരം ശമിച്ച സുഗ്രീവൻ ഒഴുകുന്ന ജലങ്ങളാൽ അഭിഷിക്തനാകുന്നതുപോലെ.

Verse 10

मेघकृष्णाजिनधरा: धारायज्ञोपवीतिनः।मारुतापूरितगुहाः प्राधीता इव पर्वताः।।

മേഘകൃഷ്ണ അജിനം ധരിച്ചവരെപ്പോലെ, മഴധാരകൾ യജ്ഞോപവീതംപോലെ തൂങ്ങിക്കിടക്കുകയും, കാറ്റാൽ നിറഞ്ഞ ഗുഹകളുള്ള പർവതങ്ങൾ—വേദപാഠത്തിൽ ലീനരായ അധ്യയനശീലന്മാരെപ്പോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 11

कशाभिरिव हैमीभिर्विद्युद्भिरिवताडितम्।अन्तस्त्सतनिर्घोषं सवेदनमिवाम्बरम्।।

സ്വർണ്ണ കശകളാൽ അടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ മിന്നലാൽ താഡിതമായ ആകാശം; ഉള്ളിൽ നിന്ന് ഇടിമുഴക്കത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന അത്, വേദനയോടെ കരയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 12

नीलमेघाश्रिता विद्युत्स्फुरन्ती प्रतिभाति मा।स्फुरन्ती रावणस्याङ्के वैदेहीव तपस्विनी।।

നീലമേഘങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ച് വിറയുന്ന മിന്നൽ എനിക്ക്—രാവണന്റെ മടിയിൽ അശരണയായി പീഡിതയായി വിറയുന്ന തപസ്വിനിയായ വൈദേഹിയെപ്പോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 13

इमास्ता मन्मथवतां हिताः प्रतिहता दिशः।अनुलिप्ता इव घनैर्नष्टग्रहनिशाकराः।।

ഘനമേഘങ്ങൾ ദിക്കുകളെ മൂടി തടഞ്ഞതുപോലെ, ഗ്രഹങ്ങളും ചന്ദ്രനും പോലും മറഞ്ഞുപോകുന്നു; ഇത്തരത്തിലുള്ള ദിക്കുകൾ പ്രണയാസക്തർക്കു ഹിതകരമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 14

चिद्बाष्पाभिसंरुद्धान् वर्षागमसमुत्सुकान्।कुटजान्पश्य सौमित्रे पुष्पितान्गिरिसानुषु।।मम शोकाभिभूतस्य कामसन्दीपनान् स्थितान्।

സൗമിത്രേ, മലഞ്ചരിവുകളിൽ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഈ കുടജവൃക്ഷങ്ങളെ നോക്കുക; ചൂടുവാഷ്പം കൊണ്ട് വരണ്ടിട്ടും മഴയുടെ വരവിനായി ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു. ഞാൻ ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുമ്പോഴും, ഇവ ഇവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് കാമത്തെ ഉണർത്തുന്നു.

Verse 15

रजः प्रशान्तं सहिमोऽद्य वायुर्निदाघदोषप्रसराः प्रशान्ताः।स्थिता हि यात्रा वसुधाधिपानांप्रवासिनो यान्ति नरास्स्वदेशान्।।

സൗമിത്രേ, മലഞ്ചരിവുകളിൽ പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഈ കുടജവൃക്ഷങ്ങളെ നോക്കുക; ചൂടുവാഷ്പം കൊണ്ട് വരണ്ടിട്ടും മഴയുടെ വരവിനായി ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു. ഞാൻ ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുമ്പോഴും, ഇവ ഇവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് കാമത്തെ ഉണർത്തുന്നു.

Verse 16

सम्प्रस्थिता मानसवासलुब्धाःप्रियान्विताः सम्प्रति चक्रवाकाः।अभीक्ष्णवर्षोदकविक्षतेषुयानानि मार्गेषु न सम्पतन्ति।।

മാനസസരോവരത്തിൽ വസിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ഹംസങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾ ഇപ്പോൾ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം വീണ്ടും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇടവിടാതെ പെയ്യുന്ന മഴവെള്ളം കീറിത്തെറിപ്പിച്ച വഴികളിലൂടെ വണ്ടികൾ നീങ്ങുന്നില്ല.

Verse 17

क्वचित्प्रकाशं क्वचिदप्रकाशंनभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति।क्वचित्क्वचित्पर्वतसन्निरुद्धंरूपं यथा शान्तमहार्णवस्य।।

എവിടെയോ ആകാശം തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, എവിടെയോ മങ്ങിയിരിക്കുന്നു—ചിതറിക്കിടക്കുന്ന മേഘങ്ങളാൽ അത് ഭാസിക്കുന്നു; ചിലിടങ്ങളിൽ പർവ്വതങ്ങൾ തടഞ്ഞുനിർത്തിയതുപോലെ തോന്നുന്നു—ശാന്തമായ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ മേൽപ്പുറം ഉയർന്നുയരുന്ന ഭൂഭാഗങ്ങളാൽ മുറിഞ്ഞതുപോലെ.

Verse 18

व्यामिश्रितं सार्जकदम्बपुष्पैर्नवं जलं पर्वतधातुताम्रम्।मयूरकेकाभिरनुप्रयातंशैलापगाश्शीघ्रतरं वहन्ति।।

സാർജയും കദംബവും പൂക്കളാൽ കലർന്നും, പർവ്വതധാതുക്കൾ മൂലം താമ്രവർണ്ണം പിടിച്ചും ഉള്ള പുതുവർഷാജലം ശൈലനദികൾ അതിവേഗം വഹിക്കുന്നു; മയൂരങ്ങളുടെ കേകകൾ അവരുടെ പ്രവാഹത്തെ അനുഗമിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 19

रसाकुलं षट्पदसन्निकाशंप्रभुज्यते जम्बुफलं प्रकामम्।अनेकवर्णं पवनावधूतंभूमौ पतत्याम्रफलं विपक्वम्।।

രസസമൃദ്ധമായി, തേനീച്ചകളെപ്പോലെ കറുത്ത ജാംബുഫലങ്ങൾ മനസ്സമാധാനത്തോടെ തിന്നുന്നു; പല വർണ്ണം ധരിച്ച പൂർണ്ണപക്വമായ മാമ്പഴങ്ങൾ കാറ്റിൽ കുലുങ്ങി ഭൂമിയിൽ വീണുപോകുന്നു.

Verse 20

विद्युत्पताकास्सबलाकमालाःशैलेन्द्रकूटाकृतिसन्निकाशाः।गर्जन्ति मेघाः समुदीर्णनादाःमत्ता गजेन्द्रा इव संयुगस्थाः।।

മിന്നലിനെ പതാകയായി ധരിച്ച്, കൊക്കുകളുടെ മാലപോലെ നിരകളാൽ അലങ്കരിച്ച്, മഹാശൈലശിഖരങ്ങളുടെ രൂപംപോലെ തോന്നുന്ന മേഘങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നു—യുദ്ധത്തിനായി നിരന്നുനിൽക്കുന്ന മദോന്മത്ത ഗജേന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ഘനനാദത്തോടെ.

Verse 21

वर्षोदकाप्यायितशाद्वलानिप्रवृत्तनृत्तोत्सवबर्हिणानि।वनानि निर्वृष्टवलाहकानिपश्यापराह्णेष्वधिकं विभान्ति।।

മേഘങ്ങൾ മഴ പെയ്തൊഴിഞ്ഞ ശേഷം, വർഷാജലത്തിൽ പുഷ്ടമായ പച്ചപ്പുല്ലുനിലങ്ങളും നൃത്തോത്സവത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട മയൂരങ്ങളും നിറഞ്ഞ വനങ്ങളും നോക്കുക; അപരാഹ്നത്തിൽ അവ കൂടുതൽ ദീപ്തിയായി തിളങ്ങുന്നു.

Verse 22

समुद्वहन्त स्सलिलातिभारंबलाकिनो वारिधरा नदन्तः।महत्सु शृङ्गेषु महीधराणांविश्रम्य विश्रम्य पुनः प्रयान्ति।।

അത്യധിക ജലഭാരം വഹിച്ച് ഗർജിച്ചുകൊണ്ട്, കൊക്കുകൾ അനുഗമിക്കുന്ന മേഘസമൂഹങ്ങൾ പർവ്വതങ്ങളുടെ മഹാശിഖരങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വിശ്രമിച്ച്, പിന്നെ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നു.

Verse 23

मेघाभिकामा परिसम्पतन्तीसम्मोदिता भाति बलाकपङ्क्तिः।वातावधूता वरपौण्डरीकीलम्बेव माला रचिताम्बरस्य।।

മേഘങ്ങളെ ആഗ്രഹിച്ചു ആനന്ദത്തോടെ പറക്കുന്ന ബലാകകളുടെ നിര, കാറ്റിൽ ആടിക്കുലുങ്ങി, ആകാശത്തിൽ കോർത്തിട്ടുള്ള ഉത്തമ ശ്വേത പൗണ്ഡരീക താമരകളുടെ ദീർഘമാലപോലെ ദീപ്തമായി തിളങ്ങുന്നു.

Verse 24

बालेन्द्रगोपान्तरचित्रितेनविभाति भूमिर्नवशाद्वलेन।गात्रानुपृक्तेन शुकप्रभेणनारीव लाक्षोक्षितकम्बलेन।।

പുതിയ ശാദ്വല പുല്ലാൽ ഭൂമി തിളങ്ങുന്നു; അതിൽ ബാലേന്ദ്രഗോപ കീടങ്ങളുടെ പുള്ളിച്ചിത്രം കാണാം. ശുക-ഹരിതപ്രഭയുള്ള പൊതിയിൽ ചുവന്ന ലാക്ഷാരസം തളിച്ച സ്ത്രീയെപ്പോലെ അവൾ ദീപ്തമായി തോന്നുന്നു.

Verse 25

निद्रा शनैः केशवमभ्युपैतिद्रुतं नदी सागरमभ्युपैति।हृष्टा बलाका घनमभ्युपैतिकान्ता सकामा प्रियमभ्युपैति।।

നിദ്ര പതുക്കെ കേശവനെ പൊതിയുന്നതുപോലെ, നദി വേഗത്തിൽ സാഗരത്തെ തേടി ഓടുന്നു; ഹർഷിത ബലാകാ ഘനമേഘത്തെ സമീപിക്കുന്നു, അതുപോലെ ആഗ്രഹഭരിതയായ കാന്ത തന്റെ പ്രിയനെ തേടി ചെല്ലുന്നു.

Verse 26

जाता वनान्ताश्शिखिसम्प्रनृत्ताजाताः कदम्बाः सकदम्बशाखाः।जाता वृषा गोषु समानकामाजाता मही सस्यवनाभिरामा।।

വനാന്തരങ്ങളിൽ മയിലുകൾ നൃത്തം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു; കടമ്പവൃക്ഷങ്ങൾ ശാഖകളോടുകൂടി പുഷ്പിച്ചു; പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ കാളകൾക്കും ഒരേപോലെ കാമന ഉണർന്നു; ഭൂമി വിളകളും പച്ചവനങ്ങളും കൊണ്ട് മനോഹരമായി മാറി.

Verse 27

वहन्ति वर्षन्ति नदन्ति भान्तिध्यायन्ति नृत्यन्ति समाश्वसन्ति।नद्यो घना मत्तगजा वनान्ताःप्रियाविहीनाश्शिखिनः प्लवङ्गमाः।।

നദികൾ ഒഴുകുന്നു, ഘനമേഘങ്ങൾ പെയ്യുന്നു, മത്തഗജങ്ങൾ ഗർജിക്കുന്നു, വനാന്തരങ്ങൾ ദീപ്തമാകുന്നു; പ്രിയവിയോഗമുള്ള ശിഖികൾ ധ്യാനത്തിൽ മുങ്ങുന്നു, പ്ലവംഗമങ്ങൾ ശാന്തരാകുന്നു, മയിലുകൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.

Verse 28

प्रहर्षिताः केतकपुष्पगन्धमाघ्राय हृष्टा वननिर्झरेषु।प्रपातशब्दाकुलिता गजेन्द्रास्सार्धं मयूरै स्समदा नदन्ति।।

വനത്തിലെ നീർചാട്ടങ്ങളരികെ ആനന്ദത്തോടെ, കേതകീപുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം ശ്വസിച്ചു ഹർഷിതരായ ഗജേന്ദ്രന്മാർ, പ്രപാതത്തിന്റെ ഗർജ്ജനശബ്ദത്തിൽ ഉന്മേഷിതരായി, മയൂരന്മാരോടൊപ്പം മദോന്മത്തരായി കാഹളംപോലെ മുഴക്കുന്നു.

Verse 29

धारानिपातैरभिहन्यमानाःकदम्बशाखासु विलम्बमानाः।क्षणार्जितं पुष्परसावगाढंशनैर्मदं षट्चरणास्त्यजन्ति।।

മഴയുടെ ധാരാപാതങ്ങൾ കൊണ്ട് അടിക്കപ്പെട്ടു, കടമ്പശാഖകളിൽ തൂങ്ങി പിടിച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ, ക്ഷണത്തിൽ പുഷ്പരസത്തിൽ ആഴമായി കുടിച്ച ഷട്ചരണഭ്രമരന്മാർ പതുക്കെ പതുക്കെ തങ്ങളുടെ മദം വിട്ടൊഴിയുന്നു.

Verse 30

अङ्गारचूर्णोत्करसन्निकाशैःफलैस्सुपर्याप्तरसैस्समृद्धैः।जम्बूद्रुमाणां प्रविभान्ति शाखाःनिलीयमाना इव षट्पदौघैः।।

അംഗാരചൂർണ്ണത്തിന്റെ കൂമ്പാരങ്ങളെപ്പോലെ കറുത്ത, രസസമൃദ്ധമായ ഫലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ജാംബൂവൃക്ഷങ്ങളുടെ ശാഖകൾ ദീപ്തിയായി തിളങ്ങുന്നു—ഷട്പദങ്ങളുടെ കൂട്ടം അവയിൽ ഒളിഞ്ഞുകൂടിയതുപോലെ.

Verse 31

तटित्पताकाभिरलङ्कृतानामुदीर्णगम्भीरमहारवाणाम्।विभान्ति रूपाणि बलाहकानांरणोद्यतानामिव वानरणानाम्।।

മിന്നലിന്റെ പതാകകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, ആഴമുള്ള മഹാഗർജ്ജനത്തോടെ മുഴങ്ങിയും നിൽക്കുന്ന ബലാഹകമേഘങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ ദീപ്തമായി തിളങ്ങുന്നു—യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയ വാനരയോദ്ധാക്കളെപ്പോലെ.

Verse 32

मार्गानुगश्शैलवनानुसारीसम्प्रस्थितो मेघरवं निशम्य।युद्धाभिकामः प्रतिनादशङ्कीमत्तो गजेन्द्रः प्रतिसन्निवृत्तः।।

പർവ്വത-വനപാത പിന്തുടർന്ന് നീങ്ങുന്ന മത്ത ഗജേന്ദ്രൻ മേഘഗർജ്ജനം കേട്ടു; യുദ്ധലോലനായി അതിനെ പ്രതിദ്വന്ദ്വിയുടെ വെല്ലുവിളിനാദമെന്നു സംശയിച്ച് വീണ്ടും തിരിഞ്ഞുമടങ്ങി.

Verse 33

क्वचित्प्रगीता इव षट्पदौघैःक्वचित्प्रनृत्ता इव नीलकण्ठैः।क्वचित्प्रमत्ता इव वारणेन्द्रैर्विभान्त्यनेकाश्रयिणो वनान्ताः।।

അനേകം ജീവികൾക്ക് ആശ്രയമായ വനാന്തരങ്ങൾ പലവിധമായി ദീപ്തമാകുന്നു—എവിടെയോ തേനീച്ചക്കൂട്ടങ്ങൾ പാടുന്നതുപോലെ, എവിടെയോ നീലകണ്ഠ മയൂരങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ, മറ്റെവിടെയോ വാരണേന്ദ്രന്മാരുടെ മദോന്മാദം നിറഞ്ഞതുപോലെ.

Verse 34

कदम्बसर्जार्जुनकन्दलाढ्यावनान्तभूमिर्नववारिपूर्णा।मयूरमत्ताभिरुतप्रनृत्तैरापानभूमिप्रतिमा विभाति।।

കദംബം, സർജം, അർജുനം എന്നിവയുടെ പുതുമുളകളാൽ സമൃദ്ധവും, നവമഴവെള്ളം നിറഞ്ഞതുമായ ആ വനഭൂമി; മത്ത മയൂരിമാരുടെ കൂജന-നൃത്തങ്ങളാൽ പാനശാലയുടെ നിലംപോലെ ദീപ്തമായി തോന്നുന്നു.

Verse 35

मुक्तासकाशं सलिलं पतद्वैसुनिर्मलं पत्रपुटेषु लग्नम्।हृष्टा विवर्णच्छदना विहङ्गास्सुरेन्द्रदत्तं तृषिताः पिबन्ति।।

മുത്തുപോലെ തിളങ്ങുന്ന, അത്യന്തം നിർമ്മലമായി വീഴുന്ന ജലം ഇലക്കുപ്പികളിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ദാഹിച്ച പക്ഷികൾ ആനന്ദത്തോടെ, നനവാൽ മങ്ങിയ ചിറകുവർണ്ണങ്ങളോടെ, അതിനെ ഇന്ദ്രദേവൻ നൽകിയ പ്രസാദമായി കുടിക്കുന്നു.

Verse 36

षट्पादतन्त्रीमधुराभिधानंप्लवङ्गमोदीरितकण्ठतालम्।आविष्कृतं मेघमृदङ्गनादैर्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्।।

വനങ്ങളിൽ മാനം ഒരു സംഗീതസഭ ആരംഭിച്ചതുപോലെ—തേനീച്ചകൾ തന്ത്രിവാദ്യങ്ങളെന്നപോലെ മധുരമായി മുഴങ്ങുന്നു, തവളകൾ കണ്ഠതാളത്തിൽ ലയം പിടിക്കുന്നു, മേഘങ്ങളുടെ മൃദംഗനാദം എല്ലാടവും മുഴങ്ങുന്നു.

Verse 37

क्वचित्प्रनृत्तै: क्वचिदुन्नदद्भिःक्वचिच्च वृक्षाग्रनिषण्णकायैः।व्यालम्बबर्हाभरणैर्मयूरैर्वनेषु सङ्गीतमिव प्रवृत्तम्।।

എവിടെയോ മയിലുകൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, മറ്റെവിടെയോ ഉച്ചത്തിൽ വിളിക്കുന്നു; ചിലിടങ്ങളിൽ വൃക്ഷശിഖരങ്ങളിൽ ഇരുന്നു, നീണ്ട പിഞ്ചുപക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിതരായി തിളങ്ങുന്നു—അങ്ങനെ വനത്തിൽ സംഗീതനാടകം തന്നെ ആരംഭിച്ചതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 38

स्वनैर्घनानां प्लवगाः प्रबुद्धाःविहाय निद्रां चिरसन्निरुद्धाम्।अनेकरूपाकृतिवर्णनादाःनवाम्बुधाराभिहता नदन्ति।।

ഘനമേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനസ്വരത്തിൽ ഉണർന്ന തവളകൾ, ദീർഘകാലം പിടിച്ചുനിർത്തിയ നിദ്ര ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; പുതുമഴധാരകളുടെ പ്രഹരത്തിൽ, രൂപം-ആകൃതി-വർണം-നാദം പലവിധമായി മാറി കൂകുന്നു.

Verse 39

नद्यस्समुद्वाहितचक्रवाकास्तटानि शीर्णान्यपवाहयित्वा।दृप्ता नवप्राभृतपूर्णभोगाःद्रुतं स्वभर्तारमुपोपयान्ति।।

ചക്രവാകപ്പക്ഷികളെ ഒഴുക്കിനൊപ്പം കൊണ്ടുപോകുന്ന നദികൾ, ചിതറിയ കരകളെ ഒഴുക്കിക്കളയുന്നു; പുതുകാണിക്കകളാൽ സമൃദ്ധമായി, ഉച്ചത്തിൽ പൊങ്ങി അഭിമാനത്തോടെ, തങ്ങളുടെ ഭർത്താവായ സമുദ്രത്തെ കാണാൻ വേഗത്തിൽ പായുന്നു.

Verse 40

नीलेषु नीला: प्रविभान्ति सक्ताःमेघेषु मेघा नववारिपूर्णाः।दवाग्निदग्धेषु दवाग्निदग्धाश्शैलेषु शैला इव बद्धमूलाः।।

പുതുവെള്ളം നിറഞ്ഞ നീലമേഘങ്ങൾ നീലപർവ്വതവശങ്ങളിൽ ചേർന്നു തിളങ്ങുന്നു; കാട്ടുതീയിൽ കത്തിക്കരിഞ്ഞ പാറക്കൂട്ടങ്ങൾപോലെ, എങ്കിലും മലകളിൽ വേരുറച്ച് അചഞ്ചലമായി നിൽക്കുന്നവരെപ്പോലെ.

Verse 41

प्रहृष्टसन्नादितबर्हिणानिसशक्रगोपाकुलशाद्वलानि।चरन्ति नीपार्जुनवासितानिगजास्सुरम्याणि वनान्तराणि।।

ഹർഷത്തോടെ വിളിക്കുന്ന മയിലുകളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്ന, ഇന്ദ്രഗോപ കീടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പച്ചപ്പുല്ലാൽ മൂടപ്പെട്ട, നീപ (കടമ്പ)യും അർജുനവും പൂക്കുന്ന സുഗന്ധം പരന്ന അതിമനോഹരമായ വനാന്തരങ്ങളിൽ ഗജങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 42

नवाम्बुधाराहतकेसराणिद्रुतं परित्यज्य सरोरुहाणि।कदम्बपुष्पाणि सकेसराणिनवानि हृष्टा भ्रमराः पतन्तिः।।

പുതുമഴയുടെ ധാരകൾ കൊണ്ട് കേസരം തകർന്ന താമരകളെ വേഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ച്, അക്ഷതകേസരമുള്ള പുതുപുതിയ കടമ്പപ്പൂക്കളിലേക്കു ഹർഷിതമായ ഭ്രമരങ്ങൾ പറന്നു വീഴുന്നു.

Verse 43

मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्रावनेषु विश्रान्ततरा मृगेन्द्रा।रम्या नगेन्द्रा निभृता नरेन्द्राःप्रक्रीडितो वारिधरैस्सुरेन्द्रः।।

വനങ്ങളിൽ മത്തഗജേന്ദ്രന്മാർ ഉന്മത്തരായി, ഗവേന്ദ്രന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ, മൃഗേന്ദ്രന്മാർ കൂടുതൽ വിശ്രമത്തോടെ നിസ്സങ്കടമായി കിടക്കുന്നു; നഗേന്ദ്രങ്ങൾ മനോഹരമായി ദൃശ്യമാകുന്നു, നരേന്ദ്രന്മാർ നിശ്ശബ്ദമായി ശാന്തരായി ഇരിക്കുന്നു—ദേവേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രൻ മഴവഹ മേഘങ്ങളിൽ ക്രീഡിക്കുന്നവനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 44

मेघास्समुद्धूतसमुद्रनादाःमहाजलौघैर्गगनावलम्बाः।नदीस्तटाकानि सरांसि वापीर्महीं च कृत्स्नामपवाहयन्ति।।

ആകാശത്ത് തൂങ്ങിനിൽക്കുന്ന മഹാജലപ്രവാഹങ്ങളോടുകൂടിയ മേഘങ്ങൾ സമുദ്രത്തിന്റെ ഗർജ്ജനത്തെയും മൂടിമറയ്ക്കുന്നു; അവ നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, സരോവരങ്ങൾ, കിണറുകൾ എന്നിവയെല്ലാം നിറഞ്ഞൊഴുക്കി, സമസ്ത ഭൂമിയെയും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുമാറാക്കുന്നു.

Verse 45

वर्षप्रवेगा विपुलाः पतन्तिप्रवान्ति वातास्समुदीर्णघोषाः।प्रणष्टकूलाः प्रवहन्ति शीघ्रंनद्योजलैर्विप्रतिपन्नमार्गाः।।

മഴയുടെ പ്രചണ്ഡ പ്രവാഹങ്ങൾ മഹാവേഗത്തിൽ പതിക്കുന്നു; ഉയർന്ന ഗർജ്ജനത്തോടെ കാറ്റുകൾ വീശുന്നു. കരകൾ തകർന്ന നദികൾ ജലത്തിന്റെ തള്ളലാൽ വഴിമാറി വേഗത്തിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.

Verse 46

नरैर्नरेन्द्रा इव पर्वतेन्द्रास्सुरेन्द्रदत्तै: पवनोपनीतैः।घनाम्बुकुम्भैरभिषिच्यमानारूपं श्रियं स्वामिव दर्शयन्ति।।

പർവ്വതേന്ദ്രന്മാർ നരേന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ; ഇന്ദ്രൻ ദത്തിച്ച ഘനാംബുകുംഭങ്ങളെ പവനം കൊണ്ടുവന്ന് അവയാൽ അഭിഷിക്തരായി, സ്വാമിയെപ്പോലെ തങ്ങളുടെ രൂപവും ശ്രീയും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 47

घनोपगूढं गगनं सतारंन भास्करो दर्शनमभ्युपैति।नवैर्जलौघैर्धरणी विसृप्तातमो विलिप्ता न दिशः प्रकाशाः।।

മേഘങ്ങൾ പൊതിഞ്ഞ നക്ഷത്രഭരിതമായ ആകാശത്തിൽ സൂര്യനും ദർശനമില്ല, നക്ഷത്രങ്ങളും തെളിയുന്നില്ല। പുതുജലപ്രവാഹങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമി ഒഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ; ദിക്കുകൾ തമസ്സാൽ ലിപ്തമായി പ്രകാശരഹിതമാകുന്നു।

Verse 48

महान्ति कूटानि महीधराणांधाराभिधौतान्यधिकं विभान्ति।महाप्रमाणैर्विपुलैः प्रपातैर्मुक्ताकलापैरिव लम्बमानैः।।

മഹീധരങ്ങളുടെ മഹത്തായ കൊടുമുടികൾ മഴധാരയിൽ കഴുകപ്പെട്ട് കൂടുതൽ ദീപ്തമാകുന്നു; മഹാപ്രമಾಣമുള്ള വിശാല പ്രപാതങ്ങൾ തൂങ്ങി നിൽക്കുമ്പോൾ, മുക്താഹാരങ്ങളുടെ മാലകളെപ്പോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 49

शैलोपलप्रस्खलमानवेगाश्शैलोत्तमानां विपुलाः प्रपाताः।गुहासु सन्नादितबर्हिणासुहारा विकीर्यन्त इवावभान्ति।।

ശൈലോത്തമങ്ങളുടെ വിശാല പ്രപാതങ്ങൾ പാറത്തട്ടുകളിൽ വേഗം തട്ടി വഴുതി, മയൂരനാദം മുഴങ്ങുന്ന ഗുഹകളിലൂടെ ഒഴുകുന്നു; അവ മുറിഞ്ഞു ചിതറിയ മുക്താഹാരങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായി തോന്നുന്നു।

Verse 50

शीघ्रप्रवेगा विपुलाः प्रपाताःनिर्धौतशृङ्गोपतला गिरीणाम्।मुक्ताकलापप्रतिमाः पतन्तोमहागुहोत्सङ्गतलैर्ध्रियन्ते।।

വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞൊഴുകുന്ന വിശാല ജലപാതങ്ങൾ പർവ്വതശിഖരങ്ങളുടെ ചുറ്റുമുള്ള ചരിവുകളെ കഴുകി നിർമലമാക്കുന്നു; മുക്താമാലകളെപ്പോലെ പതിക്കുന്ന ധാരകൾ മഹാഗുഹകളുടെ അങ്കംപോലെയുള്ള തറകളിൽ ചേരുകയും അവിടെ താങ്ങപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 51

सुरतामर्दविच्छिन्नास्स्वर्गस्त्रीहारमौक्तिकाः।पतन्ति चातुला दिक्षु तोयधारास्समन्तत:।।

സുരതക്രീഡയുടെ ഘർഷണത്തിൽ പൊട്ടിപ്പിരിഞ്ഞ സ്വർഗ്ഗസ്ത്രീകളുടെ ഹാരത്തിലെ മുത്തുകൾ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറിപ്പതിക്കുന്നതുപോലെ, അതുല്യമായ ജലധാരകൾ സമസ്ത ദിക്കുകളിലും എല്ലായിടത്തും പതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 52

निलीयमानैर्विहगैर्निमीलद्भिश्च पङ्कजैः।विकसन्त्या च मालत्या गतोऽस्तं ज्ञायते रविः।।

പക്ഷികൾ തങ്ങളുടെ ആശ്രയസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു ഒളിച്ചേരുന്നതിലും, പങ്കജങ്ങൾ അടയുന്നതിലും, മാലതി വള്ളി വിരിയുന്നതിലും നിന്നു രവി അസ്തമിച്ചതെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 53

वृत्ता यात्रा नरेन्द्राणां सेना प्रतिनिवर्तते।वैराणि चैव मार्गाश्च सलिलेन समीकृताः।।

നരേന്ദ്രന്മാരുടെ യുദ്ധയാത്രകൾ നിലയ്ക്കുന്നു; സൈന്യങ്ങൾ മടങ്ങിപ്പോകുന്നു. ജലം വഴികളെ സമമാക്കുന്നു; വൈരവും പോലും, എന്നപോലെ, താൽക്കാലികമായി നിശ്ശേഷമാകുന്നു.

Verse 54

मासि प्रोष्ठपदे ब्रह्म ब्राह्मणानां विवक्षताम्।अयमध्यायसमयस्सामगानामुपस्थितः।।

പ്രോഷ്ഠപദ മാസത്തിൽ, ഹേ ബ്രഹ്മാ! വേദപാരായണം ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർക്കു കാലം എത്തിയിരിക്കുന്നു; സാമഗാനം ചെയ്യുന്നവർക്കും അധ്യയനത്തിനുള്ള യുക്തകാലം ഇപ്പോൾ സന്നിഹിതമാണ്.

Verse 55

निवृत्तकर्मायतनो नूनं सञ्चितसञ्चयः।आषाढीमभ्युपगतो भरतः कोसलाधिपः।।

നിശ്ചയമായും കോസലാധിപനായ ഭരതൻ ആഷാഢമാസത്തെ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ആവശ്യമായ കര്‍ത്തവ്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, വേണ്ടതെല്ലാം സമാഹരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 56

नूनमापूर्यमाणायास्सर्वव्या वर्धते रयः।मां समीक्ष्य समायान्तमयोध्याया इव स्वनः।।

നിശ്ചയമായും മഴവെള്ളം നിറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സരയൂ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്നു—ഞാൻ മടങ്ങിവരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അയോധ്യയിൽ ഉയരുന്ന ആഹ്ലാദധ്വനിപോലെ.

Verse 57

इमास्फीतगुणा वर्षास्सुग्रीवस्सुखमश्नुते।विजितारिः सदारश्च राज्ये महति च स्थितः।।

ഈ ഗുണസമൃദ്ധമായ വർഷാകാലത്ത് സുഗ്രീവൻ സുഖം അനുഭവിക്കുന്നു—ശത്രുവിനെ ജയിച്ച്, ഭാര്യയോടൊപ്പം വസിച്ച്, മഹത്തായ രാജ്യത്തിൽ സ്ഥിരനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 58

अहं तु हृतदारश्च राज्याच्य महतश्च्युतः।नदीकूलमिव क्लिन्नमवसीदामि लक्ष्मण।।।।

എന്നാൽ ഞാൻ—ഭാര്യയെ നഷ്ടപ്പെട്ടവനും മഹത്തായ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് വീണവനും—ലക്ഷ്മണാ, നനഞ്ഞ നദീതീരം ഇടിഞ്ഞുവീഴുന്നതുപോലെ തളർന്ന് പതിക്കുന്നു.

Verse 59

शोकश्च मम विस्तीर्णो वर्षाश्च भृशदुर्गमाः।रावणश्च महान् शत्रुरपारं प्रतिभाति मे।।

എന്റെ ശോകം വിശാലമായി പടർന്നിരിക്കുന്നു; വർഷാകാലം അത്യന്തം ദുർഗമം; മഹാശത്രുവായ രാവണനും—എല്ലാം എനിക്ക് അതീതമായ, കടക്കാനാവാത്ത വിപുലതപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 60

अयात्रां चैव दृष्ट्वेमां मार्गांश्च भृशदुर्गमान्।प्रणते चैव सुग्रीवे न मया किञ्चिदीरितम्4.28.60।।

യാത്ര നിലച്ചിരിക്കുന്നതും വഴികൾ അത്യന്തം ദുർഗമമാണെന്നും കണ്ടു, സുഗ്രീവൻ ഇപ്പോഴും വിനീതനായി പ്രണതനായി നിലകൊള്ളുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, ഞാൻ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല।

Verse 61

अपि चातिपरिक्लिष्टं चिराद्दारैस्समागतम्।आत्मकार्यगरीयस्त्वाद्वक्तुं नेच्छामि वानरम्।।

കൂടാതെ, ആ വാനരരാജൻ മഹത്തായ ക്ലേശം സഹിച്ച് ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം തന്റെ ഭാര്യമാരുമായി വീണ്ടും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു; നമ്മുടെ ദൗത്യം ഭാരവത്തായതിനാൽ, ഇപ്പോൾ അവനോട് സംസാരിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല।

Verse 62

स्वयमेव हि विश्रम्य ज्ञात्वा कालमुपागतम्।उपकारं च सुग्रीवो वेत्स्यते नात्र संशयः4.28.62।।

കാരണം, അവൻ സ്വയം വിശ്രമിച്ച്, യോജ്യകാലം എത്തിയെന്ന് അറിഞ്ഞാൽ, സുഗ്രീവൻ താൻ ചെയ്യേണ്ട ഉപകാരത്തെ സ്വയം മനസ്സിലാക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 63

तस्मात्कालप्रतीक्षोऽहं स्थितोऽस्मि शुभलक्षण।सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादममनुपालयन्।।

അതുകൊണ്ട്, ശുഭലക്ഷണനായ ലക്ഷ്മണാ, യോജ്യസമയത്തെ കാത്ത് ഞാൻ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; സുഗ്രീവന്റെയും നദികളുടെയും പ്രസാദം തേടിക്കൊണ്ട്।

Verse 64

उपकारेण वीरस्तु प्रतीकारेण युज्यते।अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः।।

വീരൻ ഉപകാരത്തിന് യുക്തമായ പ്രത്യുപകാരത്തോടെ മറുപടി നൽകുന്നു; എന്നാൽ കൃതഘ്നൻ—പ്രതിഫലം ചെയ്യാത്തവൻ—സത്ത്വവാന്മാരുടെ ഹൃദയം വേദനിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 65

अथैवमुक्तः प्रणिधाय लक्ष्मणःकृताञ्जलिस्तत्प्रतिपूज्य भाषितम्।उवाच रामं स्वभिरामदर्शनंप्रदर्शयन्दर्शनमात्मनश्शुभम्।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകേട്ട ലക്ഷ്മണൻ ആലോചിച്ചു; പിന്നെ കൃതാഞ്ജലിയായി, രാമവചനത്തെ പൂജാഭാവത്തോടെ സ്വീകരിച്ച്, ദർശനമാത്രം ഹൃദയഹാരിയായ രാമനോട് തന്റെ ശുഭവും വിനയപൂർണ്ണവുമായ അഭിപ്രായം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 66

यथोक्तमेतत्तव सर्वमीप्सितंनरेन्द्र कर्ता नचिराद्धरीश्वरः।शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः।।

നരേന്ദ്രാ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ വാനരേശ്വരൻ ഉടൻ തന്നെ നിന്റെ സർവ ഇഷ്ടകാര്യങ്ങളും സാധിപ്പിക്കും. ശരദൃതുവിനെ കാത്ത്, ഈ പ്രളയമഴയുടെ കാലം സഹിച്ച്, ശത്രുനിഗ്രഹനിശ്ചയത്തിൽ അചഞ്ചലനായി നിലകൊൾക.