Sarga 63

Verse 1

पूर्णे वर्षसहस्रे तु व्रतस्नातं महामुनिम् ।अभ्यागच्छन् सुरास्सर्वे तपः फलचिकीर्षवः ॥१॥

ആയിരം വർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, വ്രതത്തിന്റെ സമാപനസ്നാനം ചെയ്ത മഹാമുനിയോടു തപസ്സിന്റെ ഫലം നൽകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ ദേവന്മാരും സമീപിച്ചു.

Verse 2

अब्रवीत्सुमहातेजा ब्रह्मा सुरुचिरं वचः ।ऋषिस्त्वमसि भद्रं ते स्वार्जितैः कर्मभिश्शुभैः ॥२॥

അത്യന്തം തേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മാവ് മനോഹരമായ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു: “ഭദ്രം തേ! നീ നിന്റെ തന്നെ സ്വാർജിതമായ ശുഭകർമ്മങ്ങളാൽ ഋഷിയായിരിക്കുന്നു.”

Verse 3

तमेवमुक्त्वा देवेशस्त्रिदिवं पुनरभ्यगात् ।विश्वामित्रो महातेजा भूयस्तेपे महत्तपः ॥३॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ദേവേശൻ വീണ്ടും ത്രിദിവത്തിലേക്കു മടങ്ങി. എന്നാൽ മഹാതേജസ്സായ വിശ്വാമിത്രൻ വീണ്ടും മഹത്തായ കഠിന തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 4

ततः कालेन महता मेनका परमाऽप्सराः ।पुष्करेषु नरश्रेष्ठ स्नातुं समुपचक्रमे ॥४॥

പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പരമ അപ്സരസായ മേനകാ, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, പുഷ്കരത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.

Verse 5

तां ददर्श महातेजा मेनकां कुशिकात्मजः ।रूपेणाप्रतिमां तत्र विद्युतं जलदे यथा ॥५॥

അവിടെ മഹാതേജസ്സനായ കുശികാത്മജൻ വിശ്വാമിത്രൻ മേനകയെ ദർശിച്ചു—രൂപത്തിൽ അപരിമിതസുന്ദരി; മേഘങ്ങളിൽ മിന്നൽ പിളരുന്നതുപോലെ.

Verse 6

दृष्ट्वा कन्दर्पवशगो मुनिस्तामिदमब्रवीत् ।अप्सरस्स्वागतं तेऽस्तु वस चेह ममाश्रमे ॥६॥अनुगृह्णीष्व भद्रं ते मदनेन सुमोहितम् ।

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ കാമവശനായ മുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “ഹേ അപ്സരസ്സേ, നിനക്കു സ്വാഗതം; എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ഇവിടെ വസിക്കൂ. ഭദ്രേ, മദനാൽ അത്യന്തം മോഹിതനായ എന്നോടു കൃപ കാണിക്കൂ; നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ.”

Verses 7-8

इत्युक्ता सा वरारोहा तत्र वासमथाकरोत् ॥७॥तस्यां वसन्त्यां वर्षाणि पञ्च पञ्च च राघव ।विश्वामित्राश्रमे राम सुखेन व्यतिचक्रमुः ॥८॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ വരാരോഹിണി അവിടെ വാസമാരംഭിച്ചു; അവൾ വിശ്വാമിത്രാശ്രമത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ, ഹേ രാഘവ—ഹേ രാമ—അഞ്ചും അഞ്ചും, അങ്ങനെ പത്ത് വർഷങ്ങൾ സുഖമായി കടന്നു.

Verse 9

अथ काले गते तस्मिन्विश्वामित्रो महामुनिः ।सव्रीड इव सम्वृत्तश्चिन्ताशोकपरायणः ॥९॥

ആ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ ലജ്ജിതനായവനെപ്പോലെ ആയി; ചിന്തയും ശോകവും ആധാരമാക്കി ലീനനായി.

Verse 10

बुद्धिर्मुनेस्समुत्पन्ना सामर्षा रघुनन्दन ।सर्वं सुराणां कर्मैतत्तपोपहरणं महत् ॥१०॥

ഹേ രഘുനന്ദനാ! മുനിയുടെ മനസ്സിൽ കോപം കലർന്നൊരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: ‘ഇതെല്ലാം ദേവന്മാരുടെ പ്രവൃത്തി—എന്റെ മഹാതപസ്സിനെ കവർന്നെടുക്കാനുള്ള ശ്രമം.’

Verse 11

अहोरात्रापदेशेन गतास्संवत्सरा दश ।काममोहाभिभूतस्य विघ्नोऽयं समुपस्थितः ॥११॥

‘പകലും രാത്രിയും’ എന്ന വ്യാജേന, കാമമോഹത്തിൽ ആകപ്പെട്ട എനിക്കു പത്തു വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി; ഇപ്പോൾ ഈ വിഘ്നം എന്റെ തപസ്സിന് മുന്നിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verses 12-13

विनिश्श्वसन्मुनिवरः पश्चात्तापेन दुःखितः ।भीतामप्सरसं दृष्ट्वा वेपन्तीं प्राञ्जलिं स्थिताम् ॥१२॥मेनकां मधुरैर्वाक्यैर्विसृज्य कुशिकात्मजः ।उत्तरं पर्वतं राम विश्वामित्रो जगाम ह ॥१३॥

ഹേ രാമാ! പശ്ചാത്താപത്തിൽ ദുഃഖിതനായി നിശ്ശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന മുനിവരൻ വിശ്വാമിത്രൻ, ഭീതിയോടെ വിറച്ച് കൈകൂപ്പി നിന്ന അപ്സരസ്സ് മേനകയെ കണ്ടു. മധുരവചനങ്ങളാൽ അവളെ വിടവാങ്ങിച്ച് കുശികാത്മജൻ വിശ്വാമിത്രൻ ഉത്തരപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 14

स कृत्वा नैष्ठिकीं बुद्धिं जेतुकामो महायशाः ।कौशिकीतीरमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् ॥१४॥

മഹായശസ്സനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഇന്ദ്രിയജയം ആഗ്രഹിച്ച് നൈഷ്ഠിക ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ദൃഢബുദ്ധി സ്ഥാപിച്ചു. കൗശികീ നദീതീരത്തെത്തിയ ശേഷം അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 15

तस्य वर्षसहस्रं तु घोरं तप उपासतः ।उत्तरे पर्वते राम देवतानामभूद्भयम् ॥१५॥

ഹേ രാമാ! ഉത്തരപർവതത്തിൽ അദ്ദേഹം ഘോരമായ തപസ്സിൽ ലീനനായി ആയിരം വർഷം അനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ ദേവന്മാരിൽ ഭയം ഉദിച്ചു.

Verse 16

आमन्त्रयन् समागम्य सर्वे सर्षिगणा स्सुराः ।महर्षिशब्दं लभतां साध्वयं कुशिकात्मजः ॥१६॥

എല്ലാ ദേവന്മാരും ഋഷിഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഒന്നിച്ചുകൂടി ആലോചിച്ച് പറഞ്ഞു: ‘കുശികാത്മജൻ വിശ്വാമിത്രൻ യഥാർത്ഥമായി “മഹർഷി” എന്ന പദവി പ്രാപിക്കട്ടെ.’

Verse 17

देवतानां वच श्शृत्वा सर्वलोकपितामहः ।अब्रवीन्मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम् ॥१७॥

ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട സർവ്വലോകപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ്, തപസ്സാണ് ധനമായ വിശ്വാമിത്രനോട് മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 18

महर्षे स्वागतं वत्स तपसोग्रेण तोषितः ।महत्त्वमृषिमुख्यत्वं ददामि तव कौशिक ॥१८॥

മഹർഷേ, സ്വാഗതം വത്സാ! നിന്റെ ഉഗ്രതപസ്സാൽ പ്രസന്നനായ ഞാൻ, കൗശികാ, നിനക്കു മഹത്വവും ഋഷിമുഖ്യത്വവും ദാനമായി നൽകുന്നു.

Verse 19

ब्रह्मणस्स वचश्श्रुत्वा सर्वलोकेश्वरस्य ह ।न विषण्णो न सन्तुष्टो विश्वामित्रस्तपोधनः ॥१९॥

സകലലോകേശ്വരനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, തപസ്സാണ് ധനമായ വിശ്വാമിത്രൻ neither വിഷണ്ണനായി, neither സന്തുഷ്ടനായി.

Verse 20

प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा सर्वलोकपितामहम् ।प्रत्युवाच ततो वाचं विश्वामित्रो महामुनिः ॥२०॥

അപ്പോൾ മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രൻ കൈകൂപ്പി, സകലലോകങ്ങളുടെ പിതാമഹനെ നമസ്കരിച്ചു, വചനത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 21

महर्षिशब्दमतुलं स्वार्जितैः कर्मभिश्शुभैः ।यदि मे भगवानाह ततोऽहं विजितेन्द्रियः ॥२१॥

“എന്റെ തന്നെ സ്വാർജിത ശുഭകർമ്മങ്ങളാൽ ലഭിച്ച അതുല്യമായ ‘മഹർഷി’ എന്ന പദവി ഭഗവാൻ എനിക്ക് പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അപ്പോൾ ഞാൻ ഇന്ദ്രിയജയിയായെന്നു എന്നെ ഞാൻ കരുതുന്നു.”

Verse 22

तमुवाच ततो ब्रह्मा न तावत् त्त्वं जितेन्द्रियः ।यतस्व मुनिशार्दूल इत्युक्त्वा त्रिदिवं गतः ॥२२॥

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അവനോടു പറഞ്ഞു: “ഇനിയും നീ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചിട്ടില്ല. പരിശ്രമിക്ക, ഹേ മുനിശാർദൂലാ!” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അദ്ദേഹം ത്രിദിവത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 23

विप्रस्थितेषु देवेषु विश्वामित्रो महामुनिः ।ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बो वायुभक्षस्तपश्चरन् ॥२३॥

ദേവന്മാർ പിരിഞ്ഞുപോയ ശേഷം മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ തപസ്സിൽ തുടർന്നു—കൈകൾ ഉയർത്തി, ആശ്രയമില്ലാതെ, വായുവേ ആഹാരമാക്കി തപശ്ചര്യം ചെയ്തു.

Verse 24

घर्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशसंश्रयः ।शिशिरे सलिलस्थायी रात्र्यहानि तपोधनः ॥२४॥एवं वर्षसहस्रं हि तपो घोरमुपागमत् ।

വേനലിൽ പഞ്ചതപസ്സായി, മഴക്കാലത്ത് തുറന്ന ആകാശത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ശീതകാലത്ത് രാവും പകലും ജലത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ആ തപോധനൻ തപസ്സു ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ ആയിരം വർഷം അദ്ദേഹം ഭയങ്കരമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 25

तस्मिन् सन्तप्यमाने तु विश्वामित्रे महामुनौ ॥२५॥सम्भ्रमस्सुमहानासीत्सुराणां वासवस्य च ।

മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ തപസ്സിന്റെ അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ദേവന്മാർക്കിടയിലും വാസവനായ ഇന്ദ്രന്റെയും ഉള്ളിൽ അത്യന്തം വലിയ ഭീതിയും കലക്കവും ഉദിച്ചു.

Verse 26

रम्भामप्सरसं शक्र स्सह सर्वैर्मरुद्गणैः ।उवाचात्महितं वाक्यमहितं कौशिकस्य च ॥२६॥

ശക്രനായ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വ മരുത്ഗണങ്ങളോടും കൂടി അപ്സരസ്സായ രംഭയോട്, തന്റെ ലാഭത്തിനും കൗശികൻ (വിശ്വാമിത്രൻ) നാശത്തിനും ഉദ്ദേശിച്ച വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.