Sarga 52

Verse 1

स दृष्ट्वा परमप्रीतो विश्वामित्रो महाबल:।प्रणतो विनयाद्वीरो वसिष्ठं जपतां वरम्।।।।

ജപത്തിൽ നിരതന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനെ കണ്ടപ്പോൾ മഹാബലശാലിയും വീരനുമായ വിശ്വാമിത്രൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 2

स्वागतं तव चेत्युक्तो वसिष्ठेन महात्मना।आसनं चास्य भगवान् वसिष्ठो व्यादिदेश ह।।।।

മഹാത്മാവായ ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠൻ ‘സ്വാഗതം’ എന്നു പറഞ്ഞു അവനെ ആദരിച്ചു; അവനുവേണ്ടി ഒരു ആസനം ഒരുക്കുവാൻ നിർദേശിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 3

उपविष्टाय च तदा विश्वामित्राय धीमते।यथान्यायं मुनिवर: फलमूलमुपाहरत्।।।।

ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഇരുന്നപ്പോൾ, മുനിവരനായ വസിഷ്ഠൻ ആചാരപ്രകാരം യഥാവിധി ഫലങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും സമർപ്പിച്ചു.

Verse 4

प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तम:।तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत।।।।विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम्।।।।

വസിഷ്ഠന്റെ ആ പൂജ സ്വീകരിച്ച മഹാതേജസ്സായ വിശ്വാമിത്രൻ—രാജസത്തമൻ—വസിഷ്ഠന്റെ തപസ്സ്, അഗ്നിഹോത്രം, ശിഷ്യന്മാർ എന്നിവയുടെ ക്ഷേമം അന്വേഷിച്ചു; ആശ്രമപരിസരത്തിലെ വൃക്ഷസമൂഹത്തെയും കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. വസിഷ്ഠനും രാജസത്തമനോട് എല്ലായിടത്തും ക്ഷേമമാണെന്ന് അറിയിച്ചു.

Verse 5

प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तम:।तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत।।1.52.4।।विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम्।।1.52.5।।

വസിഷ്ഠന്റെ ആ പൂജ സ്വീകരിച്ച മഹാതേജസ്സായ വിശ്വാമിത്രൻ—രാജസത്തമൻ—വസിഷ്ഠന്റെ തപസ്സ്, അഗ്നിഹോത്രം, ശിഷ്യന്മാർ എന്നിവയുടെ ക്ഷേമം അന്വേഷിച്ചു; ആശ്രമപരിസരത്തിലെ വൃക്ഷസമൂഹത്തെയും കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. വസിഷ്ഠനും രാജസത്തമനോട് എല്ലായിടത്തും ക്ഷേമമാണെന്ന് അറിയിച്ചു.

Verse 6

सुखोपविष्टं राजानं विश्वामित्रं महातपा:।पप्रच्छ जपतां श्रेष्ठो वसिष्ठो ब्रह्मणस्सुत:।।।।

സുഖമായി ഇരിക്കുന്ന രാജാവ് വിശ്വാമിത്രനെ കണ്ടപ്പോൾ, മഹാതപസ്വിയും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനും ജപത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ വസിഷ്ഠൻ അവനോട് പിന്നെയും ചോദിച്ചു.

Verse 7

कच्चित्ते कुशलं राजन् कच्चिद्धर्मेण रञ्जयन्।प्रजा: पालयसे वीर राजवृत्तेन धार्मिक।।।।

ഹേ രാജാവേ, നിനക്കു സകലവും ക്ഷേമമാണോ? ഹേ ധാർമ്മികവീരാ, ധർമ്മാനുസൃതമായ രാജവൃത്തത്തോടെ പ്രജകളെ പാലിച്ചു അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നുവോ?

Verse 8

कच्चित्ते सम्भृता भृत्या: कच्चित्तिष्ठन्ति शासने।कच्चित्ते विजितास्सर्वे रिपवो रिपुसूदन ।।।।

നിന്റെ ഭൃത്യന്മാർ യഥാവിധി പോഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ? അവർ നിന്റെ ശാസനത്തിന് വിധേയരായി നിലകൊള്ളുന്നുണ്ടോ? ഹേ ശത്രുസൂദന, നിന്റെ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും നീ കീഴടക്കിയിട്ടുണ്ടോ?

Verse 9

कच्चिद्बलेषु कोशेषु मित्रेषु च परन्तप।कुशलं ते नरव्याघ्र पुत्रपौत्रे तवानघ ।।।।

ഹേ പരന്തപ, ഹേ നരവ്യാഘ്ര, ഹേ അനഘ—നിന്റെ സൈന്യങ്ങളിലും ഖജനാവിലും മിത്രങ്ങളിലും ക്ഷേമമുണ്ടോ? നിന്റെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും എല്ലാം സുഖക്ഷേമത്തിലാണോ?

Verse 10

सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत्।विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वित:।।।।

മഹാതേജസ്സായ രാജാവ് വിശ്വാമിത്രൻ വിനയത്തോടെ വസിഷ്ഠനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, “എല്ലായിടത്തും കുശലമാണ്” എന്നു അറിയിച്ചു.

Verse 11

कृत्वोभौ सुचिरं कालं धर्मिष्ठौ ता: कथा: शुभा:।मुदा परमया युक्तौ प्रीयेतां तौ परस्परम्।।।।

ആ ധർമനിഷ്ഠരായ ഇരുവരും ദീർഘകാലം ശുഭസംഭാഷണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു; പരമാനന്ദത്തോടെ യുക്തരായി പരസ്പരം പ്രീതിപെട്ടു.

Verse 12

ततो वसिष्ठो भगवान् कथाऽन्ते रघुनन्दन ।विश्वामित्रमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव।।।।

പിന്നീട്, ഹേ രഘുനന്ദന, സംഭാഷണം അവസാനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠൻ പുഞ്ചിരിയോടെപോലെ വിശ്വാമിത്രനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 13

आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि बलस्यास्य महाबल ।तव चैवाप्रमेयस्य यथार्हं सम्प्रतीच्छ मे।।।।

ഹേ മഹാബലവാനേ! നിനക്കും അളവറ്റ മഹാസൈന്യത്തിനും യഥോചിതമായി അതിഥിസത്കാരം ചെയ്യുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി എന്റെ ഈ സേവനം സ്വീകരിക്കണമേ.

Verse 14

सत्क्रियां तु भवानेतां प्रतीच्छतु मयोद्यताम्।राजा त्वमतिथिश्रेष्ठ: पूजनीय: प्रयत्नत:।।।।

ഞാൻ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന ഈ സത്കാരം ദയവായി സ്വീകരിക്കണമേ. നിങ്ങൾ രാജാവാണ്, അതിഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; അതുകൊണ്ട് പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ.

Verse 15

एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महामति:।कृतमित्यब्रवीद्राजा प्रियवाक्येन मे त्वया।।।।

വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാമതിയായ രാജാവ് വിശ്വാമിത്രൻ പ്രിയവചനത്തോടെ പറഞ്ഞു: “മതി; നിന്റെ മധുരവാക്കുകളേ തന്നെ എനിക്ക് അതിഥിസത്കാരമാണ്.”

Verse 16

फलमूलेन भगवन् विद्यते यत्तवाश्रमे।पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च।।।।सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजित:।गमिष्यामि नमस्तेऽस्तु मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा।।।।

ഹേ ഭഗവൻ! നിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ലഭ്യമായ ഫലമൂലങ്ങൾ, പാദ്യം, ആചമനീയജലം, അതിലുപരി നിന്റെ ദർശനം—ഇവയാൽ, ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ, ഞാൻ എല്ലാ വിധത്തിലും ആദരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇനി ഞാൻ പുറപ്പെടുന്നു; നമസ്കാരം. സൗഹൃദഭാവത്തോടെ എന്നെ നോക്കണമേ.

Verse 17

फलमूलेन भगवन् विद्यते यत्तवाश्रमे।पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च।।1.52.16।।सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजित:।गमिष्यामि नमस्तेऽस्तु मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा।।1.52.17।।

രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവും ഉദാരബുദ്ധിയുമായ വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അദ്ദേഹത്തെ അതിഥിസത്കാരം സ്വീകരിക്കുവാൻ ക്ഷണിച്ചു.

Verse 18

एवं ब्रुवन्तं राजानं वसिष्ठ:पुनरेव हि।न्यमन्त्रयत धर्मात्मा पुन:पुनरुदारधी:।।।।

രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവും ഉദാരബുദ്ധിയുമായ വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അദ്ദേഹത്തെ അതിഥിസത്കാരം സ്വീകരിക്കുവാൻ ക്ഷണിച്ചു.

Verse 19

बाढमित्येव गाधेयो वसिष्ठं प्रत्युवाच ह।यथा प्रियं भगवतस्तथाऽस्तु मुनिपुङ्गव।।।।

അപ്പോൾ ഗാധേയനായ വിശ്വാമിത്രൻ വസിഷ്ഠനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: “ബാഢം—അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ, ഹേ മുനിപുങ്ഗവ; ഭഗവൻ, നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാകട്ടെ.”

Verse 20

एवमुक्तो महातेजा वसिष्ठो जपतां वर:।आजुहाव तत: प्रीत: कल्माषीं धूतकल्मष:।।।।

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാതേജസ്സും ജപത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനും സർവകല്മഷവും കഴുകിമാറ്റിയ വസിഷ്ഠൻ പ്രസന്നനായി; തുടർന്ന് അദ്ദേഹം കല്മാഷി (ശബലാ) പശുവിനെ ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

Verse 21

एह्येहि शबले क्षिप्रं श्रृणु चापि वचो मम।सबलस्यास्य राजर्षे:कर्तुं व्यवसितोऽस्म्यहम्।।।।भोजनेन महार्हेण सत्कारं संविधत्स्व मे।

ഹേ ശബലേ, വരിക വരിക—വേഗം വരികയും എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുകയും ചെയ്യുക. ഈ രാജർഷിയായ സബലനെയും അവന്റെ സൈന്യത്തെയും മഹാർഹമായ ഭോജനത്തോടെ ആദരിക്കാൻ ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ ഒരുക്കം എനിക്കായി ചെയ്യുക.

Verse 22

यस्य यस्य यथाकामं षड्रसेष्वभिपूजितम्।तत्सर्वं कामधुक्क्षिप्रमभिवर्ष कृते मम।।।।

ഹേ കാമധേനുവേ, എന്റെ നിമിത്തം വേഗത്തിൽ, ഓരോരുത്തനും തനിക്കിഷ്ടമുള്ളവിധം ഷഡ്രസങ്ങളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട സകലവും പകർന്നു തരിക.

Verse 23

रसेनान्नेन पानेन लेह्यचोष्येण संयुतम्।अन्नानां निचयं सर्वं सृजस्व शबले त्वर।।।।

ഹേ ശബലേ, വേഗം ചെയ്യുക; രസമുള്ള അന്നം, പാനീയങ്ങൾ, ലേഹ്യവും ചോഷ്യവും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ വിധ ആഹാരങ്ങളുടെയും സമ്പൂർണ്ണ നിധി സൃഷ്ടിച്ചു പുറപ്പെടുവിക്കൂ.