Sarga 38
सगरस्य पुत्रलाभः — Sagara’s Boons, Progeny, and the Rise of the Sixty Thousand
बालकाण्ड
മുന്വൃത്താന്തം പറഞ്ഞ ശേഷം വിശ്വാമിത്രമുനി അയോധ്യയിലെ പുരാതന രാജാവായ സഗരനെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു—ധര്മ്മാത്മാവായിരുന്നെങ്കിലും അദ്ദേഹം പുത്രഹീനനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് രണ്ട് മഹിഷിമാര്: വിദര്ഭരാജകുമാരി കേശിനി, അരിഷ്ടനേമിയുടെ പുത്രി സുമതി; സുമതി അപൂര്വസൗന്ദര്യവതിയും സുപര്ണന് (ഗരുഡന്) സഹോദരിയെന്നും പ്രസിദ്ധയാണ്. സഗരന് ഇരുവരോടും കൂടി ഹിമവാന് പര്വ്വതത്തിലെ ഭൃഗുപ്രസ്രവണത്തില് ദീര്ഘതപസ്സു ചെയ്തു. പ്രസന്നനായ മഹര്ഷി ഭൃഗു വരം നല്കി—ഒരു മഹിഷിക്ക് വംശം നിലനിര്ത്തുന്ന ഏകപുത്രന്, മറ്റൊരാള്ക്ക് അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാര്. വരങ്ങളുടെ സ്വഭാവം ചോദിച്ചറിഞ്ഞ ശേഷം തിരഞ്ഞെടുക്കാന് അനുമതി ലഭിക്കുമ്പോള് കേശിനി ഏകവംശധരപുത്രന്റെ വരവും, സുമതി ബഹുപുത്രത്വത്തിന്റെ വരവും സ്വീകരിച്ചു. കാലക്രമത്തില് കേശിനിയില് അസമഞ്ജസന് ജനിച്ചു; സരയൂവില് കുട്ടികളെ എറിഞ്ഞിടുന്നതുപോലുള്ള ക്രൂരകൃത്യങ്ങളാല് അവന് ദുഷ്പ്രസിദ്ധനായി, പ്രജാപീഡനത്താല് സഗരന് അവനെ നാടുകടത്തി. എന്നാല് അവന്റെ പുത്രന് അംശുമാന് വീരനും സര്വ്വപ്രിയനും ആയി. സുമതി ചുരക്കപോലെയുള്ള ഒരു ഗര്ഭപിണ്ഡം പ്രസവിച്ചു; അത് പൊട്ടി അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരായി, നെയ്യ് നിറച്ച ഘടങ്ങളില് വളര്ത്തി യൗവനത്തിലെത്തി. അവസാനം സഗരന് യജ്ഞാരംഭത്തിന് നിശ്ചയം ചെയ്തു; ഇതോടെ തുടര്ന്നുള്ള വംശ-യജ്ഞചരിത്രത്തിന്റെ കാരണപരമ്പര ആരംഭിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
तां कथां कौशिको रामे निवेद्य कुशिकात्मज:।पुनरेवापरं वाक्यं काकुत्स्थ मिदमब्रवीत्।।।।
ആ കഥ രാമനോട് നിവേദിച്ച ശേഷം, കുശികവംശജനായ കൗശികൻ കാകുത്സ്ഥനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് വീണ്ടും മറ്റൊരു വാക്ക് പറഞ്ഞു.
Verse 2
अयोध्याधिपति श्शूर: पूर्वमासीन्नराधिप:।सगरो नाम धर्मात्मा प्रजाकामस्स चाप्रज:।।।।
പുരാതനകാലത്ത് അയോധ്യയുടെ അധിപതിയായ ധീരനായ ഒരു നരാധിപൻ ഉണ്ടായിരുന്നു—ധർമ്മാത്മാവായ സഗരൻ എന്ന രാജാവ്; പ്രജാകാമനായിട്ടും സന്താനരഹിതനായിരുന്നു॥
Verse 3
वैदर्भदुहिता राम केशिनी नाम नामत:।ज्येष्ठा सगरपत्नी सा धर्मिष्ठा सत्यवादिनी।।।।
ഹേ രാമ, വൈദർഭരാജന്റെ പുത്രി—കേശിനി എന്ന പേരുള്ളവൾ—സഗരന്റെ ജ്യേഷ്ഠപത്നിയായിരുന്നു; ധർമ്മനിഷ്ഠയും സത്യവചനത്തിൽ അചഞ്ചലയും ആയിരുന്നു.
Verse 4
अरिष्टनेमेर्दुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि।द्वितीया सगरस्यासीत्पत्नी सुमतिसंज्ञिता ।।।।
അരിഷ്ടനേമിയുടെ പുത്രി, സുമതി എന്ന പേരുള്ളവൾ, സഗരന്റെ രണ്ടാം പത്നിയായിരുന്നു—ഭൂമിയിൽ സൗന്ദര്യത്തിൽ അപ്രതിമ.
Verse 5
ताभ्यां सह महाराज: पत्नीभ्यां तप्तवांस्तप:।हिमवन्तं समासाद्य भृगुप्रस्रवणे गिरौ।।।।
ആ രണ്ടു മഹാരാണിമാരോടുകൂടെ മഹാരാജാവ് സഗരൻ ഹിമവന്തപർവതത്തെ പ്രാപിച്ച്, ഭൃഗുപ്രസ്രവണനാമ ശിഖരത്തിൽ കഠിനതപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു।
Verse 6
अथ वर्षशते पूर्णे तपसाऽराधितो मुनि:।सगराय वरं प्रादाद्भृगुस्सत्यवतां वर:।।।।
അങ്ങനെ നൂറുവർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, തപസ്സാൽ പ്രസന്നനായ സത്യവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മുനി ഭൃഗു സഗരനു വരം നൽകി।
Verse 7
अपत्यलाभस्सुमहान् भविष्यति तवानघ।कीर्तिं चाप्रतिमां लोके प्राप्स्यसे पुरुषर्षभ।।।।
ഹേ നിർമലനേ! നിനക്കു അത്യന്തം മഹത്തായ സന്താനലാഭം ഉണ്ടാകും; ഹേ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ! ലോകത്തിൽ നീ അപരിമിതമായ കീർത്തിയും പ്രാപിക്കും।
Verse 8
एका जनयिता तात पुत्रं वंशकरं तव।षष्ठिं पुत्रसहस्राणि अपरा जनयिष्यति।।।।
ഹേ പ്രിയനേ! ഒരു റാണി നിനക്കു വംശം നിലനിർത്തുന്ന ഒരേയൊരു പുത്രനെ പ്രസവിക്കും; മറ്റേ റാണി അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരെ പ്രസവിക്കും।
Verse 9
भाषमाणं महात्मानं राजपुत्र्यौ प्रसाद्य तम्।ऊचतु: परमप्रीते कृताञ्जलिपुटे तदा।।।।
മഹാത്മാവായ മുനി സംസാരിക്കുമ്പോൾ, രാജകുമാരിമാർ ഭക്തിപൂർവ്വം അദ്ദേഹത്തെ പ്രസന്നനാക്കി, പരമാനന്ദത്തോടെ കൃതാഞ്ജലികളായി അപ്പോൾ സംസാരിച്ചു।
Verse 10
एक: कस्यास्सुतो ब्रह्मन् का बहून् जनयिष्यति।श्रोतुमिच्छावहे ब्रह्मन् सत्यमस्तु वचस्तव।।।।
ഹേ ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയായ മഹർഷേ, ഒരേയൊരു അവകാശി ആരുടെ പുത്രനാകും, ആരാണ് അനേകം പുത്രന്മാരെ പ്രസവിക്കുക? ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ വചനം സത്യമാകട്ടെ.
Verse 11
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा भृगु: परमधार्मिक:।उवाच परमां वाणीं स्वच्छन्दोऽत्र विधीयताम्।।।।
അവരുടെ അപേക്ഷ കേട്ട് പരമധാർമ്മികനായ ഭൃഗുമഹർഷി ഉത്തമമായ വാക്ക് പറഞ്ഞു: “ഈ കാര്യത്തിൽ നിങ്ങളുടെ സ്വേച്ഛ തന്നെ നടപ്പാകട്ടെ.”
Verse 12
एको वंशकरो वाऽस्तु बहवो वा महाबला:।कीर्तिमन्तो महोत्साहा: का वा कं वरमिच्छति।।।।
“വംശം നിലനിറുത്തുന്ന ഒരേയൊരു പുത്രനോ, അല്ലെങ്കിൽ മഹാബലമുള്ള, കീർത്തിമാനുമായ, മഹോത്സാഹമുള്ള അനേകം പുത്രന്മാരോ—ഏതാണ് നിങ്ങൾക്കിഷ്ടം? നിങ്ങളിൽ ആരാണ് ഏതു വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?”
Verse 13
मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी रघुनन्दन।पुत्रं वंशकरं राम जग्राह नृपसन्निधौ।।।।
ഹേ രഘുനന്ദന രാമാ! മുനിയുടെ വചനം ശ്രവിച്ച ശേഷം, രാജസന്നിധിയിൽ കേശിനി വംശം നിലനിർത്തുന്ന പുത്രന്റെ വരം സ്വീകരിച്ചു.
Verse 14
षष्ठिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तदा।महोत्साहान् कीर्तिमतो जग्राह सुमति: सुतान्।।।।
അപ്പോൾ സുപർണൻ (ഗരുഡൻ) എന്നവന്റെ സഹോദരിയായ സുമതി, മഹോത്സാഹികളും കീർത്തിമാന്മാരുമായ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരെ വരമായി സ്വീകരിച്ചു.
Verse 15
प्रदक्षिणमृषिं कृत्वा शिरसाऽभिप्रणम्य च।जगाम स्वपुरं राजा सभार्यो रघुनन्दन ।।।।
ഹേ രഘുനന്ദനാ! രാജാവ് ഭാര്യമാരോടുകൂടെ ഋഷിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, ശിരസ്സു നമിച്ച് ഭക്തിപൂർവ്വം പ്രണാമം അർപ്പിച്ച് പിന്നെ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
Verse 16
अथ काले गते तस्मिन् ज्येष्ठा पुत्रं व्यजायत।असमञ्ज इति ख्यातं केशिनी सगरात्मजम्।।।।
പിന്നീട് കുറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മൂത്ത റാണിയായ കേശിനി സഗരന്റെ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; അവൻ ‘അസമഞ്ജ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.
Verse 17
सुमतिस्तु नरव्याघ्र गर्भतुम्बं व्यजायत।षष्ठि: पुत्रसहस्राणि तुम्बभेदाद्विनि:सृता:।।।।
എന്നാൽ, ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! സുമതി തുമ്പപോലെയുള്ള ഗർഭം പ്രസവിച്ചു; ആ തുമ്പ പിളർന്നപ്പോൾ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ പുറത്തുവന്നു.
Verse 18
घृतपूर्णेषु कुम्भेषु धात्र्यस्तान् समवर्धयन्।कालेन महता सर्वे यौवनं प्रतिपेदिरे।।।।
ഘൃതം നിറഞ്ഞ കുംഭങ്ങളിൽ ധാത്രിമാർ അവരെ വളർത്തിപ്പോറ്റി; ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും യൗവനം പ്രാപിച്ചു॥
Verse 19
अथ दीर्घेण कालेन रूपयौवनशालिन:।षष्टि: पुत्रसहस्राणि सगरस्याभवंस्तदा।।।।
പിന്നെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രൂപവും യൗവനവും സമ്പന്നരായി, അന്ന് സഗരന് അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി॥
Verse 20
स च ज्येष्ठो नरश्रेष्ठ सगरस्यात्मसम्भव:।बालान् गृहीत्वा तु जले सरय्वा रघुनन्दन।।।।प्रक्षिप्य प्रहसन्नित्यं मज्जतस्तान् समीक्ष्य वै।
സഗരന്റെ ആ ജ്യേഷ്ഠപുത്രൻ, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠ—ഹേ രഘുനന്ദന—കുട്ടികളെ പിടിച്ച് സരയൂവിന്റെ ജലത്തിൽ എറിഞ്ഞിട്ട്, അവർ മുങ്ങുന്നതു കണ്ടു വീണ്ടും വീണ്ടും ചിരിച്ചു॥
Verse 21
एवं पापसमाचारस्सज्जनप्रतिबाधक:।।।।पौराणामहिते युक्त: पुत्रो निर्वासित: पुरात्।
ഇങ്ങനെ പാപാചാരിയായും സജ്ജനരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവനായും പൗരന്മാരുടെ അഹിതത്തിൽ ലീനനായും ആയ ആ പുത്രൻ പുരാതനകാലം മുതലേ നഗരത്തിൽ നിന്ന് നാടുകടത്തപ്പെട്ടു॥
Verse 22
तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्।।।।सम्मत स्सर्वलोकस्य सर्वस्यापि प्रियंवद:।
അവന്റെ പുത്രൻ അംശുമാൻ എന്ന പേരുള്ളവൻ—വീര്യവാൻ, സർവ്വലോകത്തിനും സമ്മതനായവൻ, എല്ലാവർക്കും പ്രിയമായി സംസാരിക്കുന്നവൻ.
Verse 23
तत: कालेन महता मतिस्समभिजायत।।।।सगरस्य नरश्रेष्ठ यजेयमिति निश्चिता।
പിന്നെ ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, സഗരന്റെ മനസ്സിൽ ദൃഢനിശ്ചയം ഉദിച്ചു—“ഞാൻ യജ്ഞം നടത്തും।”
Verse 24
स कृत्वा निश्चयं राम सोपाध्यायगणस्तदा।।।।यज्ञकर्मणि वेदज्ञो यष्टुं समुपचक्रमे।
ഹേ രാമ, യജ്ഞം ചെയ്യുമെന്ന ദൃഢനിശ്ചയം കൈക്കൊണ്ട്, വേദജ്ഞനായ സഗരൻ തന്റെ ഉപാധ്യായഗണത്തോടുകൂടെ അപ്പോൾ യജ്ഞകർമ്മത്തിന്റെ പ്രാരംഭവിധികൾ ആരംഭിച്ചു.
Frequently Asked Questions
Asamañjasa’s repeated cruelty—throwing children into the Sarayū and delighting in their distress—creates a public-harm crisis; rājadhrama requires Sagara to prioritize citizen welfare, leading to the son’s banishment from the capital.
The sarga juxtaposes ascetic merit and boon-granting with moral accountability: ritual success and noble birth do not override conduct; lineage is sustained not merely by progeny but by dharma-aligned behavior and protection of the vulnerable.
Himavat and the sacred peak Bhṛguprasravaṇa ground the austerity-and-boon motif; the Sarayū anchors Ayodhyā’s civic life and becomes the moral stage for Asamañjasa’s wrongdoing; ghee-filled kumbhas reflect a cultural-ritual imagination of extraordinary birth and fosterage.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.