Sarga 28
अस्त्रग्रहणं संहारोपदेशश्च · Receiving the Astras and Instruction on Withdrawal
बालकाण्ड
ശുദ്ധികർമങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ ശേഷം മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ രാമനു ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം കൈമാറുന്നു. കഥാഭാഷയിൽ രാമൻ ഇനി ‘ദേവന്മാർക്കും അജേയൻ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, അവൻ വെറും അസ്ത്രലാഭത്തിൽ തൃപ്തനാകുന്നില്ല; അസ്ത്രങ്ങളുടെ സംഹാരം—അഥവാ പിൻവലിക്കൽ/നിവർത്തനവിധിയും മന്ത്രവും—എന്ന നിർണായക അനുബന്ധവിദ്യ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഇത് നിയന്ത്രിത ശക്തിയും ധർമ്മബന്ധിതമായ സംയമവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിശ്വാമിത്രൻ സംഹാരമന്ത്രം ഉപദേശിച്ച്, ഭൃശാശ്വന്റെ പുത്രന്മാരായി വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്ന തേജോമയവും രൂപപരിവർത്തനശീലവുമായ അനേകം അസ്ത്രങ്ങളുടെ നാമാവലി ക്രമമായി നൽകുന്നു. അപ്പോൾ അസ്ത്രദേവതകൾ ദേഹധാരികളായി ദീപ്തരൂപങ്ങളിൽ—ചിലർ കൽക്കരി-കറുപ്പായി, ചിലർ പുകപോലെ, ചിലർ സൂര്യചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്—അഞ്ജലി ചേർത്ത് രാമന്റെ അടുക്കൽ വന്ന് സേവനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. രാമൻ “എന്റെ മനസ്സിൽ വസിക്കൂ; ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സഹായിക്കൂ” എന്ന് ആജ്ഞാപിച്ച് അവരെ വിസർജ്ജിക്കുന്നു. അവർ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് പിരിഞ്ഞുപോകുന്നു. തുടർന്ന് യാത്രയിൽ രാമൻ പർവതസമീപം മേഘംപോലെ തോന്നുന്ന ഒരു വനഭാഗം കാണുന്നു—മൃഗപക്ഷിസമൃദ്ധവും മധുരനാദങ്ങളാൽ മുഴങ്ങുന്നതും. അത് ആരുടെ ആശ്രമമാണെന്ന് ചോദിക്കുന്നു; കൂടാതെ വിശ്വാമിത്രന്റെ യാഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ഉദ്ഭവവും വാസസ്ഥലവും എവിടെയെന്ന് അന്വേഷിച്ച്, അടുത്ത സംരക്ഷണപ്രവർത്തനത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
प्रतिगृह्य ततोऽस्त्राणि प्रहृष्टवदनश्शुचिः ।गच्छन्नेव च काकुत्स्थो विश्वामित्रमथाब्रवीत् ॥१॥
അപ്പോൾ ആ അസ്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, ശുദ്ധനായി ആനന്ദഭരിതമുഖത്തോടെ കാകുത്സ്ഥൻ (രാമൻ) മുന്നോട്ട് പോകുന്നതിനിടയിൽ വിശ്വാമിത്രനോടു പറഞ്ഞു.
Verse 2
गृहीतास्त्रोऽस्मि भगवन् दुराधर्षस्सुरैरपि ।अस्त्राणां त्वहमिच्छामि संहारं मुनिपुङ्गव ॥२॥
ഹേ ഭഗവൻ, ഈ ആയുധങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ദേവന്മാർക്കുപോലും ജയിക്കാനാകാത്തവനായിരിക്കുന്നു. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഈ ആയുധങ്ങളെ പിൻവലിക്കുന്ന രീതി ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 3
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रो महामुनिः ।संहारं व्याजहाराथ धृतिमान् सुव्रतश्शुचिः ॥३॥
കാകുത്സ്ഥനായ ശ്രീരാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധീരനും ശുചിയും സുവ്രതനുമായ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ അസ്ത്രങ്ങളെ സംഹരിച്ച് (തിരികെ വിളിച്ച്) എടുക്കുന്നതിനുള്ള മന്ത്രം ഉപദേശിച്ചു.
Verses 4-10
सत्यवन्तं सत्यकीर्तिं धृष्टं रभसमेव च ।प्रतिहारतरं नाम पराङ्मुखमवाङ्मुखम् ॥४॥लक्षाक्षविषमौ चैव दृढनाभसुनाभकौ ।दशाक्षशतवक्त्रौ च दशशीर्षशतोदरौ ॥५॥पद्मनाभमहानाभौ दुन्दुनाभसुनाभकौ ।ज्योतिषं कृशनं चैव नैराश्यविमलावुभौ ॥६॥योगन्धरहरिद्रौ च दैत्यप्रशमनौतथा ।सार्चिर्माली धृतिर्माली वृत्तिमान् रुचिरस्तथा ॥७॥पितृसौमनसं चैव विधूतमकरावुभौ ।करवीरकरं चैव धनधान्यौ च राघव ॥८॥कामरूपं कामरुचिं मोहमावरणं तथा ।जृम्भकं सर्वनाभं च सन्तानवरणौ तथा ॥९॥भृशाश्वतनयान् राम भास्वरान्कामरूपिणः ।प्रतीच्छ मम भद्रं ते पात्रभूतोऽसि राघव ॥१०॥
ഹേ രാഘവാ, ഭൃഗുശ്വന്റെ പുത്രന്മാരായ ഈ ദിവ്യതേജസ്സുള്ള ഇച്ഛാനുസാരികളായ ആയുധങ്ങളെ എന്നിൽനിന്നു സ്വീകരിക്കുക. അവർ ഇവരാണ്: സത്യവാൻ, സത്യകീർത്തി, ധൃഷ്ടൻ, രഭസൻ, പ്രതിഹാരതരൻ, പരാങ്മുഖൻ, അവാങ്മുഖൻ, ലക്ഷാക്ഷൻ, വിഷമൻ, ദൃഢനാഭൻ, സുനാഭൻ, ദശാക്ഷൻ, ശതവക്ത്രൻ, ദശശീർഷൻ, ശതോദരൻ, പദ്മനാഭൻ, മഹാനാഭൻ, ദുന്ദുനാഭൻ, സുനാഭകൻ, ജ്യോതിഷം, കൃശനം, നൈരാശ്യൻ, വിമലൻ, യോഗന്ധരൻ, ഹരിദ്രൻ, ദൈത്യപ്രശമനൻ, സാർച്ചിർമാലി, ധൃതിമാലി, വൃത്തിമാൻ, രുചിരൻ, പിതൃസൗമനസൻ, വിധൂതൻ, മകരൻ, കരവീരകരൻ, ധനൻ, ധാന്യൻ, കാമരൂപൻ, കാമരുചി, മോഹൻ, ആവരണൻ, ജൃംഭകൻ, സർവ്വനാഭൻ, സന്താനൻ, വരുണൻ. നീ ഇവയെ സ്വീകരിക്കാൻ അർഹനാണ്. നിനക്ക് ഐശ്വര്യം ഉണ്ടാകട്ടെ.
Verses 11-13
बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रहृष्टेनान्तारात्मना ।दिव्यभास्वरदेहाश्च मूर्तिमन्तस्सुखप्रदाः ॥११॥केचिदङ्गारसदृशाः केचिद्धूमोपमास्तथा ।चन्द्रार्कसदृशाः केचित्प्रह्वाञ्जलिपुटास्तथा ॥१२॥रामं प्राञ्जलयो भूत्वाऽब्रुवन् मधुरभाषिणः ।इमे स्म नरशार्दूल शाधि किं करवाम ते ॥१३॥
കാകുത്സ്ഥൻ തീർച്ചയായും എന്നു പറഞ്ഞു, പ്രസന്നഹൃദയനായി ആയുധങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചു. ആയുധദേവതകളിൽ ചിലർ കനലിന്റെ നിറമുള്ളവരായിരുന്നു, ചിലർ പുകപോലെയും, ചിലർ ചന്ദ്രസൂര്യപ്രഭപോലെയും തിളങ്ങി. ദിവ്യമായ തേജസ്സുള്ള ശരീരങ്ങളോടുകൂടി, മുറപ്രാവശ്യം തലകുനിച്ചു കൈകൂപ്പി നിന്ന് ആ ആയുധങ്ങൾ മധുരമായ സ്വരത്തിൽ രാമനോടു പറഞ്ഞു: ഹേ നരശാർദൂലാ, ഞങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്. നിനക്കുവേണ്ടി ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യണം?
Verse 14
मानसाः कार्यकालेषु साहाय्यं मे करिष्यथ ।गम्यतामिति तानाह यथेष्टं रघुनन्दनः ॥१४॥
രഘുനന്ദനായ രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: “എന്റെ മനസ്സിൽ വസിക്കുവിൻ; ആവശ്യസമയങ്ങളിൽ എനിക്ക് സഹായം ചെയ്യുവിൻ. ഇനി നിങ്ങളിഷ്ടമുള്ളപോലെ പോകുവിൻ.”
Verse 15
अथ ते राममामन्त्ऱ्य कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।एवमस्त्विति काकुत्स्थमुक्त्वाजग्मुर्यथाऽगतम् ॥१५॥
അനന്തരം അവർ രാമനോട് വിടപറഞ്ഞ് അവനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു; കാകുത്സ്ഥനോട് “എവമസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ്, വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി.
Verse 16
स च तान् राघवो ज्ञात्वा विश्वामित्रं महामुनिम् ।गच्छन्नेवाथ मधुरं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥१६॥
രാഘവൻ ആ ആയുധവിദ്യകൾ മുഴുവനായി ഗ്രഹിച്ച്, നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കെ തന്നെ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രനോടു മധുരവും മൃദുവുമായ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
Verses 17-18
किन्न्वेतन्मेघसङ्काशं पर्वतस्याविदूरतः ।वृक्षषण्डमितो भाति परं कौतूहलं हि मे ॥१७॥दर्शनीयं मृगाकीर्णं मनोरममतीव च ।नानाप्रकारैश्शकुनैर्वल्गुनादैरलङ्कृतम् ॥१८॥
ഇതെന്തായിരിക്കും? പർവ്വതത്തിനടുത്തുനിന്നു മേഘസമാനമായ ഒരു വൃക്ഷസമൂഹം തിളങ്ങിവരുന്നു, എനിക്കു വലിയ കൗതുകം തോന്നുന്നു. അതു കാണാൻ മനോഹരമാണ്, മൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും അത്യന്തം മനസ്സിനു പ്രിയപ്പെട്ടതും, നാനാതരം പക്ഷികളുടെ മധുരനാദത്താൽ അലങ്കൃതവുമാണ്.
Verse 19
निस्सृताः स्म मुनिश्रेष्ठ कान्ताराद्रोमहर्षणात् ।अनया त्ववगच्छामि देशस्य सुखवत्तया ॥१९॥सर्वं मे शंस भगवन् कस्याश्रमपदं त्विदम् ।
ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്ന ആ കാന്താരത്തിൽ നിന്ന് നാം പുറത്തുവന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; ഈ ദേശത്തിന്റെ സുഖദത്വം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ അങ്ങനെ ഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഭഗവൻ, എല്ലാം പറഞ്ഞു തരിക—ഇത് ആരുടെ ആശ്രമഭൂമിയാണ്?
Verses 20-22
सम्प्राप्ता यत्र ते पापा ब्रह्मघ्ना दुष्टचारिणः ॥२०॥तव यज्ञस्य विघ्नाय दुरात्मानो महामुने ।भगवन् तस्य को देशस्सा यत्र तव याज्ञिकी ॥२१॥रक्षितव्या क्रिया ब्रह्मन्मया वध्याश्च राक्षसाः ।एतत्सर्वं मुनिश्रेष्ठ श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥२२॥
മഹാമുനേ, ബ്രഹ്മഹന്താക്കളും ദുഷ്ടാചാരികളുമായ ആ പാപികൾ നിങ്ങളുടെ യജ്ഞം തടസ്സപ്പെടുത്താൻ എവിടെ നിന്നാണ് വരുന്നത്? ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ യാജ്ഞിക കർമ്മം നടക്കേണ്ട ആ ദേശം ഏതാണ്? ബ്രഹ്മൻ, ഞാൻ ഏത് ക്രിയയെ സംരക്ഷിക്കണം, ഏത് രാക്ഷസന്മാരെയാണ് വധിക്കേണ്ടത്? മുനിശ്രേഷ്ഠ പ്രഭോ, ഇതെല്ലാം കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Inside Sarga 28
Voices in this sarga
- Rama (काकुत्स्थ / रघुनन्दन)
- Visvamitra (विश्वामित्र महामुनि)
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s request for saṃhāra (withdrawal) knowledge immediately after receiving astras—an explicit narrative signal that legitimate power requires reversibility and restraint, preventing uncontrolled or excessive force.
The chapter frames capability as morally incomplete without governance: weapons become ‘mind-resident’ instruments, activated only at need, under disciplined command, aligning martial competence with ritual and social protection (yajña-rakṣaṇa).
A mountain-adjacent, cloud-like grove (vṛkṣaṣaṇḍa) rich in animals and birdsong is foregrounded, leading to inquiry about an āśrama; culturally, the landmarks are ritual: purification rites, pradakṣiṇa, and the sacrificial arena threatened by rākṣasas.
Ask anything about Sarga 28 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.