HomeRamayanaBala KandaSarga 2Shloka 21
Previous Verse
Next Verse

Valmiki Ramayana 1.2.21Bala Kanda, Sarga 2, Shloka 21

द्वितीयः सर्गः — श्लोकप्रादुर्भावः

The Manifestation of the Śloka

भरद्वाजस्ततश्शिष्यो विनीतश्श्रुतवान्मुनेः ।कलशं पूर्णमादाय पृष्ठतोऽनुजगाम ह ।।1.2.21।।

bharadvājas tataḥ śiṣyo vinītaḥ śrutavān muneḥ | kalaśaṃ pūrṇam ādāya pṛṣṭhato ’nujagāma ha ||1.2.21||

അപ്പോൾ മുനിയുടെ വിനീതനും ശ്രുതവാനുമായ ശിഷ്യൻ ഭരദ്വാജൻ ജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ കലശം എടുത്തുകൊണ്ട് പിന്നിൽ പിന്തുടർന്നു.

भरद्वाजःBharadvaja
भरद्वाजः:
कर्ता
TypeNoun
Rootभरद्वाज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्
ततःthen; thereafter
ततः:
सम्बन्ध/अधिकरण (काल-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्ययम् (काल/क्रमवाचक-अव्ययम्)
शिष्यःdisciple
शिष्यः:
कर्ता (भरद्वाजस्य विशेष्यः)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
विनीतःhumble; well-disciplined
विनीतः:
विशेषणम् (शिष्यस्य)
TypeAdjective
Rootविनीत (प्रातिपदिक; √नी (धातु) + वि उपसर्ग, क्त-प्रत्ययः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्
श्रुतवान्learned; well-heard (in scriptures)
श्रुतवान्:
विशेषणम् (शिष्यस्य)
TypeAdjective
Rootश्रुतवत् (प्रातिपदिक; √श्रु (धातु) + क्तवत्-प्रत्ययः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्तवत्-प्रत्ययान्त-विशेषणम्
मुनेःof the sage
मुनेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्धे), एकवचनम्
कलशम्water-pot; pitcher
कलशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकलश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्
पूर्णम्full; filled
पूर्णम्:
विशेषणम् (कर्मणः)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक; √पॄ (धातु) + क्त-प्रत्ययः)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम् (कलशस्य)
आदायhaving taken; carrying
आदाय:
पूर्वक्रिया (अनुजगाम-क्रियायाः)
TypeVerb
Rootआ + √दा (धातु) (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययः)
Formअव्यय-क्रियाविशेषणम्; क्त्वान्त/ल्यपन्त-रूपम् (पूर्वकालिक-क्रिया) — “having taken/carrying”
पृष्ठतःbehind
पृष्ठतः:
अधिकरण (देश-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठतः (अव्यय; पृष्ठ-शब्दात् तसिल्)
Formअव्ययम् (देशवाचक-अव्ययम्: “behind/from behind”)
अनुजगामfollowed
अनुजगाम:
क्रिया
TypeVerb
Rootअनु + √गम् (धातु)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
indeed; (emphatic particle)
:
निपात (अर्थ-प्रबलनम्)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्ययम् (निपातः; पदपूरण/वृत्त्यर्थः)

Then saint Bharadwaja, his disciple humble and learned in scriptures, followed him with a pitcher full (of water).

V
Vālmīki
B
Bharadvāja
K
kalaśa (water-pot)

FAQs

Śiṣya-dharma: disciplined service to one’s teacher, joined with learning and humility, is presented as a righteous way of life.

As Vālmīki returns from the sacred spot, his disciple Bharadvāja accompanies him, carrying water.

Bharadvāja’s humility, obedience, and readiness to serve—paired with scriptural learning.

Ask anything about this verse

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App