Shloka 21

रामशय्यादर्शनम्

Bharata Beholds Rama’s Forest Bed

Devanagari script

सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं याऽनुगता वनम्।वयं संशयिता स्सर्वे हीनास्तेन महात्मना।।।।

Transliteration

siddhārthā khalu vaidehī patiṃ yā ’nugatā vanam |

vayaṃ saṃśayitāḥ sarve hīnāḥ tena mahātmanā ||

Translation

നിശ്ചയമായും വൈദേഹി സിദ്ധാർത്ഥയായി; കാരണം അവൾ ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയി. എന്നാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും—ആ മഹാത്മാവായ രാമനെ നഷ്ടപ്പെട്ടവർ—ആകുലമായ അനിശ്ചിതത്വത്തിൽ ശേഷിക്കുന്നു.

Word by Word

• सिद्ध-अर्था: having achieved her aim
• सिद्ध-अर्था: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; (one whose purpose is accomplished)

• खलु: indeed
• खलु: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• वैदेही: Vaidehī (Sītā)
• वैदेही: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पतिम्: husband
• पतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• या: who
• या: कर्ता (relative subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• अनुगता: followed
• अनुगता: क्रिया (predicate participle)
• Type: Verb
• Root: अनु√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP, क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-प्रयोगार्थक (followed)

• वनम्: to the forest
• वनम्: कर्म/गति-लक्ष्य (goal)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थकर्म (goal as object)

• वयम्: we
• वयम्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, बहुवचन

• संशयिताः: full of doubt
• संशयिताः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सम्√शी (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (doubtful/perplexed)

• सर्वे: all
• सर्वे: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• हीनाः: bereft (of him)
• हीनाः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: हीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• तेन: by/without that (one)
• तेन: करण/हेतु (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, तृतीया (3rd case), एकवचन; करण/हेतु (instrumental/causal)

• महात्मना: by the great-souled (Rāma)
• महात्मना: करण/हेतु
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण-समास (the great-souled one)

Context

Sita has, indeed, accomplished her object by accompanying her husband (to the forest). Bereft of that magnanimous Rama, all of us are in doubt (if he will accept our services).

Characters & Entities

• Sītā (Vaidehī)
• Rāma
• forest (vana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Commitment to rightful relationship-duties: Sītā exemplifies spousal dharma by choosing shared hardship; the community’s distress highlights dependence on a righteous ruler.

What is the narrative situation?

After Rāma’s exile, Sītā has accompanied him; those remaining in Ayodhyā feel uncertainty and moral disorientation without Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s steadfast devotion and resolve—willingness to share exile as a matter of principle, not convenience.