Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

रामशय्यादर्शनम्

Bharata Beholds Rama’s Forest Bed

इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम्।स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रै र्विमृदितं तृणम्।।।।

iyaṃ śayyā mama bhrātur idaṃ hi parivartitam |

sthaṇḍile kaṭhine sarvaṃ gātrair vimṛditaṃ tṛṇam ||

ഇത് എന്റെ സഹോദരന്റെ ശയ്യയാണ്; ഇവിടെ അവൻ തീർച്ചയായും തിരിഞ്ഞുമറിഞ്ഞുമിരുന്നു. കഠിനമായ നിലത്തിൻമേൽ അവന്റെ അവയവങ്ങളാൽ പുല്ലൊക്കെയും അമർന്നു ചതഞ്ഞുകിടക്കുന്നു.

इयम्this
इयम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
शय्याbed, couch
शय्या:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootशय्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; इयम् इत्यस्य समानाधिकरण
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति, एकवचन
भ्रातुःof (my) brother
भ्रातुः:
सम्बन्ध (Possessor)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये अव्यय (particle: indeed/for)
परिवर्तितम्tossed about, turned over
परिवर्तितम्:
विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootपरि√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘turned over/tossed’
स्थण्डिलेon bare ground
स्थण्डिले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootस्थण्डिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन
कठिनेhard
कठिने:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकठिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘स्थण्डिले’
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘तृणम्’
गात्रैःby (his) limbs
गात्रैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootगात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन
विमृदितम्crushed, pressed down
विमृदितम्:
विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootवि√मृद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘crushed/pressed’
तृणम्grass
तृणम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतृण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

This is my brother's couch and it is here where he had tossed about. The grass spread on this hard surface is crushed by his limbs.

B
Bharata
R
Rāma

FAQs

Recognition of sacrifice: dharma may require accepting hardship; witnessing it truthfully deepens accountability and moral resolve in those left behind.

Bharata points out physical traces on the forest bedding—flattened grass on hard ground—showing Rāma slept there.

Bharata’s fraternal devotion and remorseful attentiveness to Rāma’s suffering.