Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

भरतस्य दूतसमागमः तथा केकयराजनः अनुज्ञा

Bharata Meets the Messengers; Kekaya King Grants Leave

भरतश्चापि तान् दूतानेवमुक्तोऽभ्यभाषत।आपृच्चेऽहं महाराजं दूतास्सन्त्वरयन्ति माम्।।2.70.13।।

bharataś cāpi tān dūtān evam ukto 'bhyabhāṣata |

āpṛcche 'haṃ mahārājaṃ dūtāḥ santvarayanti mām || 2.70.13 ||

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ ഭരതൻ ദൂതന്മാരോട് പറഞ്ഞു: “ഞാൻ മഹാരാജനോട് വിടപറയും; ദൂതന്മാർ എന്നെ വേഗം പോകാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.”

भरतःBharata
भरतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक
अपिalso
अपि:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, अप्यर्थक (also)
तान्those
तान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; दूतान् इति विशेषण
दूतान्messengers
दूतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
उक्तःhaving been addressed
उक्तः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भरतः इति विशेषण (having been spoken to/addressed)
अभ्यभाषतspoke to, replied
अभ्यभाषत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्ग: अभि
आपृच्छेI take leave (ask permission)
आपृच्छे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; उपसर्ग: आ; अर्थे: विदाय/अनुज्ञा-याचन (take leave/ask permission)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन
महाराजम्the great king
महाराजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (महान् राजा); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
दूताःmessengers
दूताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
सन्त्वरयन्तिare hurrying
सन्त्वरयन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्वर् (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; causative (णिच्): सन्त्वरयति = hastens (someone)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन

Having thus been addressed, Bharata said to the messengers. Let me seek the permission of the great king of Kekaya to leave and say good-bye, informing him that the messengers are hastening me up.

B
Bharata
D
dūtāḥ (messengers)
M
mahārāja (Kekaya king, by context)

FAQs

Even under urgency, Bharata upholds maryādā: he will not depart abruptly but first seeks permission and offers proper leave-taking to the elder king/host.

Bharata, urged to return quickly, states he must first formally take leave of the Kekaya king.

Courtesy and self-restraint—acting quickly without violating protocol or respect.