Next Verse

Shloka 1

अयोध्याकाण्डे द्विषष्टितमः सर्गः

Kausalyā consoles Daśaratha; grief, remorse, and nightfall

एवं तु क्रुद्धया राजा राममात्रा सशोकया।श्रावितः परुषं वाक्यं चिन्तयामास दुःखितः।।।।

evaṃ tu kruddhayā rājā rāma-mātrā sa-śokayā | śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayām āsa duḥkhitaḥ || 2.62.1 ||

രാമമാതാവിന്റെ ക്രോധവും ശോകവും നിറഞ്ഞ കഠിനവാക്കുകൾ കേൾക്കേണ്ടിവന്ന രാജാവ്, ദുഃഖിതനായി വ്യാകുലചിന്തയിൽ മുങ്ങി.

एवम्thus, in that way
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)
तुbut, indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formसमुच्चय/विरोधार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
क्रुद्धयाby (her) angry (state)
क्रुद्धया:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (कृदन्त; √क्रुध् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कृदन्त-भूतकृत् (PPP) ‘angry’; ‘राममात्रा’ इत्यस्य विशेषणम्
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
राम-मात्राby Rama's mother
राम-मात्रा:
करण (Karana/करण)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक) + मातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘रामस्य माता’
स-शोकयाby (her) sorrowful (state)
स-शोकया:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + शोक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्मधारयः/उपपद-समासः ‘शोकेन सह’ = sorrowful; ‘राममात्रा’ इत्यस्य विशेषणम्
श्रावितःwas made to hear
श्रावितः:
क्रिया (Passive predicate/कर्मणि-क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु) + णिच् (causative) → श्रावित (कृदन्त; PPP)
Formकृदन्त-भूतकृत् (PPP) ‘made to hear’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः (passive sense)
परुषम्harsh
परुषम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘वाक्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वाक्यम्words, speech
वाक्यम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
चिन्तयामासpondered, reflected
चिन्तयामास:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘pondered’
दुःखितःdistressed
दुःखितः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्ठा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘राजा’ इत्यस्य विशेषणम्

Forced to hear the harsh words of angry Kausalya, the king, deeply distressed, was absorbed in sad thought.

D
Dasharatha
K
Kausalya
R
Rama

FAQs

Dharma includes accountability: harsh speech born of grief has consequences, and a ruler bound by vows must confront the suffering his decisions have caused.

After Kausalya’s bitter reproach, Dasharatha is left shaken and reflects in sorrow.

Dasharatha’s conscience and moral burden are emphasized—he does not dismiss the reproach but inwardly wrestles with it.