Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

भरद्वाजाश्रमप्राप्तिः

Arrival at Bharadvāja’s Hermitage and Counsel toward Citrakūṭa

रात्र्यां तु तस्यां व्युष्टायां भरद्वाजोऽब्रवीदिदम्।मधुमूलफलोपेतं चित्रकूटं व्रजेति ह।।।।

rātryāṁ tu tasyāṁ vyuṣṭāyāṁ bharadvājo ’bravīd idam |

madhumūlaphalopetaṁ citrakūṭaṁ vrajeti ha || 2.54.38 ||

ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞു പ്രഭാതമായപ്പോൾ ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു: ‘തേൻ, കിഴങ്ങുകൾ, ഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് പോകുവിൻ.’

रात्र्याम्in the night
रात्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तुthen
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपातः
तस्याम्in that (night)
तस्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम; ‘रात्र्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्
व्युष्टायाम्when (it) had dawned/ended
व्युष्टायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि√उष् (धातु)
Formकृदन्त; क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘रात्र्याम्’ इत्यस्य विशेषणम् (when the night had ended)
भरद्वाजःBharadvaja
भरद्वाजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरद्वाज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इदम्this (statement)
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम; वाक्यकर्म
मधुमूलफलोपेतम्abounding in honey, roots, and fruits
मधुमूलफलोपेतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमधु + मूल + फल + उपेत (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त; क्त (उपेत), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मधु-मूल-फलैः उपेतम् = endowed with honey, roots, fruits); ‘चित्रकूटम्’ इत्यस्य विशेषणम्
चित्रकूटम्Chitrakuta
चित्रकूटम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचित्रकूट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
व्रजgo
व्रज:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√व्रज् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
indeed
:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; निपातः (emphatic particle)

When the night came to a close, Bharadwaja said (to Rama): You may proceed to Chitrakuta which abounds in roots, fruits and honey.

B
Bharadvāja
R
Rāma
C
Citrakūṭa

FAQs

Practical dharma: righteous guidance includes ensuring safety and sustenance for those living by vows—here, directing Rāma to a place fit for forest-life.

At dawn, Bharadvāja gives Rāma concrete instructions to proceed to Citrakūṭa, described as naturally sustaining.

Bharadvāja’s benevolent foresight—he supports Rāma’s vow-bound exile with wise, actionable counsel.