Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

भरद्वाजाश्रमप्राप्तिः

Arrival at Bharadvāja’s Hermitage and Counsel toward Citrakūṭa

स प्रविश्य महात्मानमृषिं शिष्यगणैर्वृतम्।संशितव्रतमेकाग्रं तपसा लब्धचक्षुषम्।।2.54.11।।हुताग्निहोत्रं दृष्ट्वैव महाभागं कृताञ्जलिः।रामः सौमित्रिणा सार्धं सीतया चाभ्यवादयत्।।2.54.12।।

sa praviśya mahātmānam ṛṣiṁ śiṣyagaṇair vṛtam |

saṁśitavratam ekāgraṁ tapasā labdhacakṣuṣam ||

hutāgnihotraṁ dṛṣṭvaiva mahābhāgaṁ kṛtāñjaliḥ |

rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṁ sītayā cābhyavādayat ||

ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ച രാമൻ ശിഷ്യഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മഹാത്മാവായ ഋഷിയെ കണ്ടു—കഠിനവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരൻ, ഏകാഗ്രചിത്തൻ, തപസ്സിലൂടെ ലഭിച്ച ദിവ്യദൃഷ്ടിയുള്ളവൻ. അഗ്നിഹോത്രത്തിന്റെ പവിത്രാഗ്നികളെ ഹോമം ചെയ്യുന്ന ആ മഹാഭാഗനെ കണ്ട ഉടൻ, രാമൻ സൗമിത്രി ലക്ഷ്മണനോടും സീതയോടും കൂടി കൃതാഞ്ജലിയോടെ വന്ദിച്ചു.

saḥhe (Rāma)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; सर्वनाम
praviśyahaving entered
praviśya:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootpra+√viś (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund); उपसर्ग: प्र
mahātmānamgreat-souled
mahātmānam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (ṛṣim)
ṛṣimsage
ṛṣim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
śiṣya-gaṇaiḥby groups of disciples
śiṣya-gaṇaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśiṣya (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शिष्याणां गणाः)
vṛtamsurrounded
vṛtam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक, √vṛ)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (ṛṣim)
saṃśita-vratamof rigorous vows
saṃśita-vratam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃśita (कृदन्त-प्रातिपदिक, sam+√śā/√śi) + vrata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; कर्मधारय (संशितं व्रतं यस्य)
ekāgramsingle-pointed (in mind)
ekāgram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekāgra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण
tapasāby austerity
tapasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
labdha-cakṣuṣamhaving gained (spiritual) sight
labdha-cakṣuṣam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootlabdha (कृदन्त-प्रातिपदिक, √labh) + cakṣus (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चक्षुषः लब्धम् = having obtained sight/insight)
huta-agni-hotramone who has performed agnihotra
huta-agni-hotram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothuta (कृदन्त-प्रातिपदिक, √hu) + agni (प्रातिपदिक) + hotra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; तत्पुरुष (हुतं अग्निहोत्रं यस्य/यत्र)
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphasis)
mahā-bhāgamhighly fortunate/distinguished
mahā-bhāgam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; कर्मधारय (महान् भागः यस्य)
kṛtāñjaliḥwith joined palms
kṛtāñjaliḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक, √kṛ) + añjali (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; तत्पुरुष (कृतः अञ्जलिः येन = with folded hands)
rāmaḥRāma
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
saumitriṇāwith Lakṣmaṇa
saumitriṇā:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootsaumitri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
sārdhamtogether with
sārdham:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsārdham (अव्यय)
Formसह-अर्थक-अव्यय (adverb: together with)
sītayāwith Sītā
sītayā:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootsītā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
abhyavādayatpaid obeisance / greeted
abhyavādayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi+ava+√vad (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: अभि+अव

Lakshmana's elder brother (Rama) introduced himself (to Bharadwaja), O venerable one, we are both sons of Dasaratha, Rama and Lakshmana.

R
Rama
L
Lakshmana (Saumitra)
S
Sita
B
Bharadvaja (implied by context)
A
Agnihotra
D
Disciples

FAQs

Dharma includes honoring those who embody spiritual discipline and truth: Rama’s salutation recognizes tapas, vows, and sacrificial duty as pillars supporting social and moral order.

This verse repeats the homage scene: Rama, Sita, and Lakshmana greet the sage at the hermitage.

Courtesy and self-restraint—Rama’s respectful approach to an elder and holy person.