Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पगलो जनः।स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः।।।।

yena saṃstambhanīyo 'yaṃ sarvo bāṣpa-galo janaḥ | sa tvaṃ puruṣaśārdūla kim arthaṃ vikriyāṃ gataḥ ||

പുരുഷശാർദൂലാ, കണ്ണീരാൽ തൊണ്ട മുട്ടിയിരിക്കുന്ന ഈ സർവ്വജനത്തെ ധൈര്യപ്പെടുത്തേണ്ടത് നീയല്ലോ. പിന്നെ എന്തുകൊണ്ട് നീ ഇങ്ങനെ വികാരത്തിലായി?

येनby whom / whereby
येन:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Instrumental singular of pronoun “yad”: 'by whom/whereby')
संस्तम्भनीयःto be pacified / should be steadied
संस्तम्भनीयः:
विधेय (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसम् + स्तम्भ् (धातु) → संस्तम्भनीय (कृत्-प्रत्ययः: अनीयर्/यत्-भावः; gerundive)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (Gerundive: 'to be restrained/steadied/pacified')
अयम्this
अयम्:
विशेषण (Qualifier of जनः)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (Demonstrative: 'this')
सर्वःall / entire
सर्वः:
विशेषण (Qualifier of जनः)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (Quantifier: 'all/entire')
बाष्पगलःwith throat choked by tears
बाष्पगलः:
विशेषण (Qualifier of जनः)
TypeAdjective
Rootबाष्प + गल (प्रातिपदिकौ) → बाष्पगल (समासः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (बाष्पस्य गलः यस्य/यत्र) इति; विशेषणम्
जनःpeople / person (collective)
जनः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular)
सःthat (very one) / so
सः:
विशेषण (Correlative with येन; qualifier of त्वम्)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्/संबन्ध-सूचकः (Correlative: 'that/so')
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Subject of गतः)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular: 'you')
पुरुषशार्दूलO tiger among men / best of men
पुरुषशार्दूल:
सम्बोधन (Vocative address)
TypeNoun
Rootपुरुष + शार्दूल (प्रातिपदिकौ) → पुरुषशार्दूल (समासः)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषाणां शार्दूलः) इति; संबोधनम्
किमर्थम्why / for what reason
किमर्थम्:
हेतु/प्रयोजन-प्रश्न (Interrogative of cause/purpose)
TypeIndeclinable
Rootकिम् + अर्थ (प्रातिपदिकौ) → किमर्थम् (अव्ययीभाव-समासः)
Formअव्ययम्; प्रश्नार्थक-अव्ययम् (Interrogative adverb: 'for what reason/why')
विक्रियाम्a change / alteration
विक्रियाम्:
कर्म (Object with गतः = 'gone into')
TypeNoun
Rootवि + क्रि (धातु) → विक्रिया (प्रातिपदिक; भाववाचक-स्त्रीलिङ्ग)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Accusative singular: 'change/alteration')
गतःhas gone into / has become
गतः:
क्रिया (Predicate; with कर्म: विक्रियाम्)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त; क्त-प्रत्ययः, भूतकृदन्तः)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः, क्रियापदवत् प्रयोगः (Past participle used predicatively: 'has gone/entered')

When you, O tiger among men, are required (as king) to pacify those whose throats are choked with tears, why this change in you?

D
Daśaratha
R
Rāma

FAQs

Rāja-dharma: the ruler must stabilize society in crisis; personal anguish should not eclipse public responsibility.

Rāma urges Daśaratha to regain composure, since the grieving populace needs the king’s steadiness.

Leadership through self-control and duty-first orientation.