Previous Verse
Next Verse

Shloka 92

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

मया रामेण च त्यक्तं शाश्वतं सत्कृतं गुणैः।।।।इक्ष्वाकुकुलमक्षोभ्यमाकुलं पालयिष्यसि।

mayā rāmeṇa ca tyaktaṃ śāśvataṃ satkṛtaṃ guṇaiḥ | ikṣvākukulamakṣobhyam ākulaṃ pālayiṣyasi ||

എന്നാലും രാമനാലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതോടെ, ഗുണങ്ങളാൽ ശാശ്വതമായി ആദരിക്കപ്പെട്ട അക്ഷോഭ്യമായ ഇക്ഷ്വാകുകുലം കലുഷിതമായി വ്യാകുലമാകും; നീ അതിനെ കലഹവും ശോകവും നിറഞ്ഞ നിലയിൽ ഭരിക്കും.

मयाby me
मया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचनम्; करण/कर्तृ-हेतौ (by me)
रामेणby Rāma
रामेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
त्यक्तम्abandoned
त्यक्तम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottyaj (धातु) + ta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्
शाश्वतम्everlasting / ancient
शाश्वतम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśāśvata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेषणम्
सत्कृतम्honoured
सत्कृतम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsat (प्रातिपदिक) + kṛ (धातु) + ta (क्त)
Formउपपद-समासवत् (सत्+कृत); PPP, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेषणम्
गुणैःby virtues
गुणैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचनम्; साधन/हेतु (by virtues)
इक्ष्वाकुकुलम्the Ikṣvāku dynasty
इक्ष्वाकुकुलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootikṣvāku (प्रातिपदिक) + kula (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (इक्ष्वाकूणां कुलम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
अक्षोभ्यम्unshakable
अक्षोभ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + kṣobhya (प्रातिपदिक; √kṣubh)
Formनञ्-पूर्वक-विशेषणम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेषणम्
आकुलम्distressed / agitated
आकुलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootākula (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; 'इक्ष्वाकुकुलम्' इति विशेषणम्
पालयिष्यसिyou will rule/protect
पालयिष्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpāl (धातु)
Formलृट् (simple future), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचनम्

You will rule undisturbed the Ikshvaku race honoured for its divine virtues. Now abandoned by me and Rama it will be afflicted with grief.

D
Daśaratha
K
Kaikeyī
R
Rāma
I
Ikṣvāku dynasty

FAQs

Dharma of governance: a ruler’s legitimacy rests on virtue and stability; removing the righteous heir fractures social order and harms the dynasty’s moral standing.

Daśaratha warns Kaikeyī that even if she attains control, the kingdom and dynasty will be distressed without him and Rāma.

Rāma’s role as the stabilizing dharmic center of the dynasty—his absence is portrayed as societal upheaval.