Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

कौशल्या मां च रामं च पुत्रौ च यदि हास्यति।।।।दुःखान्यसहती देवी मामेवानुमरिष्यति।

kauśalyā māṃ ca rāmaṃ ca putrau ca yadi hāsyati | duḥkhāny asahatī devī mām evānumariṣyati ||

ദേവിയായ കൗശല്യയ്ക്ക് എന്നെയും, രാമനെയും, പുത്രന്മാരെയും കൂടി നഷ്ടമായാൽ, ആ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ രാജ്ഞി എന്നെ തന്നെയനുസരിച്ച് മരണത്തിലേക്കു പോകും.

कौशल्याKauśalyā
कौशल्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkauśalyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
रामम्Rāma
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
पुत्रौ(two) sons
पुत्रौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
Formसम्बन्धबोधक-अव्ययम् (if)
हास्यतिwill lose
हास्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Roothā (धातु; 'to abandon/lose')
Formलृट् (simple future), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचनम्
दुःखानिsorrows
दुःखानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनम्; 'असहती' इत्यस्य कर्म
असहतीunable to bear
असहती:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + sah (धातु) + śatṛ (शतृ)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (present participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'देवी' इति विशेष्यस्य विशेषणम्
देवीthe queen
देवी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'कौशल्या' इत्यस्य अप्पोजिशन
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचनम्
एवonly
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्ययम्
अनुमरिष्यतिwill die after (me)
अनुमरिष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu+mṛ (धातु)
Formलृट् (simple future), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचनम्

If queen Kausalya loses me, Rama, Lakshmana and Satrughna will follow me into death, unable to bear the grief.

D
Daśaratha
K
Kauśalyā
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
Ś
Śatrughna

FAQs

It highlights the cascading harm of unrighteous decisions: adharma in the royal household inflicts suffering on innocents, violating the king’s protective duty.

Daśaratha predicts that Kauśalyā will not survive the compounded loss caused by Rāma’s exile and the family’s collapse.

Kauśalyā’s deep fidelity and emotional devotion, presented as inseparable from her dharmic bond to husband and son.