Shloka 42

किल्बिषत्वं नरेन्द्राणां करिष्यसि नराधिप।यो दत्वा वरमद्यैव पुनरन्यानि भाषसे।।।।

kilbiṣatvaṃ narendrāṇāṃ kariṣyasi narādhipa |

yo datvā varam adyaiva punar anyāni bhāṣase || 2.12.42 ||

നരാധിപനേ! ഇന്നേ വരം നൽകി പിന്നെ മറ്റൊരു വിധത്തിൽ സംസാരിച്ചാൽ നീ രാജധർമ്മത്തിന് കളങ്കം വരുത്തും.

शैब्यः(King) Śaibya
शैब्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशैब्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
श्येनकपोतीयेin the hawk-and-pigeon episode
श्येनकपोतीये:
अधिकरण (Adhikarana/Context)
TypeNoun
Rootश्येन + कपोती (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-समास (hawk-and-pigeon episode)
स्वमांसम्his own flesh
स्वमांसम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootस्व + मांस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पक्षिणेto the bird (hawk)
पक्षिणे:
सम्प्रदान (Sampradana/Recipient)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन
ददौgave
ददौ:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अलर्कः(King) Alarka
अलर्कः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअलर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चक्षुषीtwo eyes
चक्षुषी:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन
दत्वाhaving given
दत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootदा (धातु) (क्त्वा-प्रत्यय; कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): having given
जगामwent; attained
जगाम:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
गतिम्state; course; destination
गतिम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उत्तमाम्highest; excellent
उत्तमाम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (गतिम्)

O king, right now having given two boons, you are speaking otherwise. You are bringing blemish to kings (of the Ikshwaku race)

K
Kaikeyī
D
Daśaratha

FAQs

A king’s dharma is inseparable from satya: reversing a granted boon is portrayed as a moral blemish that damages the very institution of kingship.

Kaikeyī argues that Daśaratha cannot retract or alter what he has already promised her.

Integrity and consistency in speech—especially for rulers whose words function as binding public commitments.