Sarga 108
जाबाल्युपदेशः — Jabali’s Pragmatic Counsel to Rama
अयोध्याकाण्ड
ഈ സർഗത്തിൽ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ അടുക്കൽ പ്രശസ്തനായ ബ്രാഹ്മണൻ ജാബാലി എത്തി ഉപദേശം നൽകുന്നു. അദ്ദേഹം കടുത്ത പ്രായോഗികവും ഇഹലോകകേന്ദ്രിതവുമായ വാദശൈലി സ്വീകരിച്ച് ബന്ധങ്ങളുടെ സ്ഥിരതയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു—മനുഷ്യൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ് ജനിക്കുന്നത്, ഒറ്റയ്ക്കാണ് മരിക്കുന്നത്; മാതാപിതാക്കളോടും ഗൃഹജീവിതത്തോടുമുള്ള ആസക്തി താൽക്കാലിക താമസസ്ഥലത്തെപ്പോലെയാണെന്ന് അദ്ദേഹം ചിത്രീകരിക്കുന്നു. അതിനാൽ പിതൃരാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ദുഃഖകരമായ, മുള്ളുള്ള വഴിയിൽ തുടരേണ്ട; സമൃദ്ധമായ അയോധ്യയിലേക്കു ഉടൻ മടങ്ങി അഭിഷേകം സ്വീകരിച്ച് രാജധർമ്മം പാലിച്ച് രാജസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കണമെന്ന് രാമനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. അയോധ്യ തന്റെ യഥാർത്ഥ അധിപനെ കാത്തിരിക്കുന്നുവെന്നപോലെയും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. തുടർന്ന് ജാബാലിയുടെ വാദം കർമകാണ്ഡത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയത്തിലേക്ക് കടുപ്പമാകുന്നു. അഷ്ടകാ, ശ്രാദ്ധം മുതലായ പിതൃതർപ്പണങ്ങൾ ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം സംശയം ഉന്നയിക്കുകയും, ചില ധർമ്മശാസ്ത്രനിയമങ്ങൾ ദാനംയും അനുസരണവും ഉളവാക്കാൻ സമൂഹത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച ഉപാധികളാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം പരോക്ഷത്തേക്കാൾ പ്രത്യക്ഷത്തിനാണ് പ്രാധാന്യമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, ഭരതൻ സമർപ്പിച്ച രാജ്യം രാമൻ സ്വീകരിക്കണമെന്ന് ശക്തമായി ആവശ്യപ്പെടുന്നു—ഇത് ജ്ഞാനികളുടെ പൊതുമതത്തോടു ചേർന്നതും സമൂഹത്തിന് മാതൃകയാകുന്നതുമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഉപസംഹരിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
आश्वासयन्तं भरतं जाबालिर्ब्राह्मणोत्तमः।उवाच रामं धर्मज्ञं धर्मापेतमिदं वचः।।।।
ധർമ്മജ്ഞനായ ശ്രീരാമൻ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണോത്തമനായ ജാബാലി ധർമ്മത്തിൽ നിന്നു വഴുതിയ ഈ വചനങ്ങൾ രാമനോടു പറഞ്ഞു.
Verse 2
साधु राघव माऽभूत्ते बुध्दिरेवं निरर्थिका।प्राकृतस्य नरस्येव ह्यार्यबुद्धेर्मनस्विनः।।।।
ഹേ രാഘവ, നിനക്കു ഇത്തരമൊരു നിർർത്ഥക ചിന്ത ഉദിക്കരുതേ; ആര്യബുദ്ധിയുള്ള മനസ്വിയായ നീ സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിന്തിക്കരുത്.
Verse 3
कः कस्य पुरुषो बन्धुः किमाप्यं कस्य केनचित्।यदेको जायते जन्तुरेक एव विनश्यति।।।।
ആർ ആരുടെ യഥാർത്ഥ ബന്ധു? ആരിൽ നിന്നു ആരെന്തു നേടും? ജീവി ഒറ്റയ്ക്കു ജനിക്കുന്നു, ഒറ്റയ്ക്കുതന്നെ നശിക്കുന്നു.
Verse 4
तस्मान्माता पिता चेति राम सज्जेत यो नरः।उन्मत्त इव स ज्ञेयो नास्ति कश्चिद्धि कस्यचित्।।।।
അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാമ, ‘അമ്മ’ ‘അച്ഛൻ’ എന്നിങ്ങനെ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ ഉന്മത്തരുപോലെ അറിയപ്പെടണം; സത്യത്തിൽ ആരും ആരുടേയും അല്ല.
Verse 5
यथा ग्रामान्तरं गच्छन्नरः कश्चित्क्वचिद्वसेत्।उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरेऽहनि।।।।एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु।अवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः।।।।
ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോകുന്ന യാത്രക്കാരൻ എവിടെയോ കുറച്ചു നേരം പാർത്തു, ആ താമസം വിട്ട് അടുത്ത ദിവസം മുന്നോട്ട് പോകുന്നതുപോലെ; ഹേ കാകുത്സ്ഥ, മനുഷ്യർക്കു പിതാവും മാതാവും വീടും ധനവും എല്ലാം താൽക്കാലിക വാസമാത്രം. സജ്ജനർ അതിൽ ആസക്തരാകുന്നില്ല.
Verse 6
यथा ग्रामान्तरं गच्छन्नरः कश्चित्क्वचिद्वसेत्।उत्सृज्य च तमावासं प्रतिष्ठेतापरेऽहनि।।2.108.5।।एवमेव मनुष्याणां पिता माता गृहं वसु।अवासमात्रं काकुत्स्थ सज्जन्ते नात्र सज्जनाः।।2.108.6।।
സജ്ജനങ്ങളുടെ വിവേകത്തെ മുൻനിർത്തി—സകല ലോകത്തിനും ദൃഷ്ടാന്തമായ വിധത്തിൽ—ഭരതന്റെ അപേക്ഷയിൽ പ്രസന്നനായി നീ രാജ്യം സ്വീകരിക്കൂ.
Verse 7
पित्र्यं राज्यं परित्यज्य स नार्हसि नरोत्तम।आस्थातुं कापथं दुःखं विषमं बहुकण्टकम्।।।।
ഹേ നരോത്തമാ! പിതൃപരമ്പരാഗത രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ദുഃഖകരവും വിഷമവും അനവധി മുള്ളുപോലെ അപകടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ കുപഥം ആശ്രയിക്കേണ്ടതല്ല.
Verse 8
समृद्धायामयोध्यायामात्मानमभिषेचय।एकवेणीधरा हि त्वां नगरी सम्प्रतीक्षते।।।।
സമൃദ്ധമായ അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങി നീ സ്വയം രാജാഭിഷേകം സ്വീകരിക്കൂ. ഏകവേണി ധരിച്ച പതിവ്രതയായ ഭാര്യപോലെ നഗരം ഇപ്പോൾ നിന്റെ—സ്വാമിയുടെ—ആഗമനം കാത്തിരിക്കുന്നു.
Verse 9
राजभोगाननुभवन्महार्हान्पार्थिवात्मज।विहर त्वमयोध्यायां यथा शक्रस्त्रिविष्टपे।।।।
ഹേ പാർത്ഥിവാത്മജ രാജകുമാരാ, അയോധ്യയിൽ അതിമൂല്യമായ രാജഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് വിഹരിക്കൂ; ത്രിവിഷ്ടപത്തിൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) വിഹരിക്കുന്നതുപോലെ നീയും വിഹരിക്കൂ.
Verse 10
न ते कश्चिद्धशरथ स्त्वं च तस्य न कश्चन।अन्यो राजा त्वमन्य स्तस्मात्कुरु यदुच्यते।।।।
ദശരഥൻ നിനക്കു ആരുമല്ല; നീയും അവനു ആരുമല്ല. രാജാവ് ഒരാളാണ്, നീ മറ്റൊരാൾ; അതിനാൽ ഞാൻ പറയുന്നതു ചെയ്യുക.
Verse 11
बीजमात्रं पिता जन्तो श्शुक्लं रुधिरमेव च।संयुक्तमृतुमन्मात्रा पुरुषस्येह जन्म तत्।।।।
ജീവിക്ക് പിതാവ് വെറും ബീജമാത്രം; മാതാവിൽ ഋതുകാലത്ത് ശുക്രവും രക്തവും ചേർന്നാൽ, ആ സംയോഗത്തിൽ നിന്നാണ് ഇവിടെ മനുഷ്യജനനം ഉണ്ടാകുന്നത്.
Verse 12
गत स्स नृपतिस्तत्र गन्तव्यं यत्र तेन वै।प्रवृततिरेषा मर्त्यानां त्वं तु मिथ्या विहन्यसे।।।।
ആ നൃപതി തനിക്കു പോകേണ്ടിടത്തേക്കു തന്നേ പോയിരിക്കുന്നു; മർത്ത്യരുടെ ഗതി ഇങ്ങനെയത്രേ—എന്നാൽ നീ വ്യർത്ഥമായി നിന്നെത്തന്നെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 13
अर्थधर्मपरा ये ये तांस्तांछोचामि नेतरान्।ते हि दुःखमिह प्राप्य विनाशं प्रेत्य भेजिरे।।।।
അർത്ഥത്തിലും ധർമ്മത്തിലും മാത്രം പരമാശ്രയം വെക്കുന്നവരെയത്രേ ഞാൻ കരുണിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവരെ അല്ല; കാരണം ഇവർ ഇവിടെ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച്, മരണാനന്തരം പോലും ഒടുവിൽ നാശത്തിലേക്കു തന്നെ പോകുന്നു.
Verse 14
अष्टका पितृदैवत्यमित्ययं प्रसृतो जनः।अन्नस्योपद्रवं पश्य मृतो हि किमशिष्यति।।।।
അഷ്ടകാകർമത്തിൽ പിതൃദേവതകളെ തന്നേ ദൈവമെന്നു കരുതി ജനങ്ങൾ ലീനരാകുന്നു; അന്നത്തിന്റെ വ്യർത്ഥനാശം നോക്കുക—മൃതർ എന്തു ഭക്ഷിക്കും?
Verse 15
यदि भुक्तमिहान्येन देहमन्यस्य गच्छति।दद्यात्प्रवसत श्श्राद्धं न तत्पथ्यशनं भवेत्।।।।
ഇവിടെ ഒരാൾ കഴിച്ച ആഹാരം മറ്റൊരാളുടെ ദേഹത്തിലേക്ക് ചെന്നു ചേർന്നേക്കുമെങ്കിൽ, ദൂരയാത്രയിൽ ഉള്ളവർക്കും ശ്രാദ്ധം അർപ്പിക്കാമല്ലോ; ആ അർപ്പണം അവന്റെ വഴിയിലെ പഥ്യാഹാരമാകുമോ?
Verse 16
दानसंवनना ह्येते ग्रन्था मेधाविभिः कृताः।यजस्व देहि दीक्षस्व तपस्तप्यस्व सन्त्यज।।।।
സത്യമായും, ദാനത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കാനായി ബുദ്ധിമാന്മാർ ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചതാണ്— ‘യജിക്കുക’, ‘ദാനം ചെയ്യുക’, ‘ദീക്ഷ സ്വീകരിക്കുക’, ‘തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കുക’, ‘സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കുക’ മുതലായവ.
Verse 17
स नास्ति परमित्येव कुरु बुद्धिं महामते।प्रत्यक्षं यत्तदातिष्ठ परोक्षं पृष्ठतः कुरु।।।।
ഹേ മഹാമതേ! ‘പരലോകം ഇല്ല’ എന്നുറച്ച് ധാരണ ചെയ്യുക; പ്രത്യക്ഷമായതിനെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുക, പരോക്ഷമായതിനെ പിന്നിലാക്കുക.
Verse 18
सतां बुद्धिं पुरस्कृत्य सर्वलोकनिदर्शिनीम्।राज्यं त्वं प्रतिगृह्णीष्व भरतेन प्रसादितः।।।।
സജ്ജനങ്ങളുടെ വിവേകത്തെ മുൻനിർത്തി—സകല ലോകത്തിനും ദൃഷ്ടാന്തമായ വിധത്തിൽ—ഭരതന്റെ അപേക്ഷയിൽ പ്രസന്നനായി നീ രാജ്യം സ്വീകരിക്കൂ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Rāma should continue exile-oriented renunciation or accept Bharata’s offer and assume the kingdom; Jābāli argues that abandoning the patrimonial throne is an unwise, painful path and urges immediate coronation in Ayodhyā.
Jābāli advances a perception-centered ethic—privileging pratyakṣa (the evident) and dismissing parokṣa (the unseen), including skepticism toward post-mortem ritual efficacy—thereby staging a sharp contrast with dharma-grounded kingship ideals that the broader epic upholds.
Ayodhyā is foregrounded as the awaiting capital and symbol of legitimate sovereignty; culturally, the sarga references aṣṭakā and śrāddha rites for ancestors, using them as focal points in a debate on ritual meaning and social practice.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.