Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

शततमः सर्गः — Rāma Questions Bharata on Rājadharma

Governance, Counsel, and Public Welfare

कच्चिन्नागवनं गुप्तं कच्चित्ते सन्ति धेनुकाः।कच्चिन्न गणिकाश्वानां कुञ्जराणां च तृप्यसि।।।।

kaccin nāgavanaṃ guptaṃ kaccit te santi dhenukāḥ |

kaccin na gaṇikāśvānāṃ kuñjarāṇāṃ ca tṛpyasi || 2.100.50 ||

ആനക്കാടു നന്നായി കാവലിലാണോ, നിനക്കു ധാരാളം പാലുതരുന്ന പശുക്കളുണ്ടോ? കൂടാതെ കുതിരപ്പെൺകുതിരകളും ആനകളും സംബന്ധിച്ച് ‘ഇത്രയുണ്ടല്ലോ’ എന്ന തൃപ്തിയിൽ ഒതുങ്ങാതെ രാജസമ്പത്ത് മതിയായതായി നിലനിർത്തുന്നുണ്ടോ?

कच्चित्I hope
कच्चित्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootkaccit (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय
नाग-वनम्elephant-forest; elephant habitat
नाग-वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnāga (प्रातिपदिक) + vana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नागानां वनम्)
गुप्तम्protected
गुप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootgup (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘protected/guarded’
कच्चित्I hope
कच्चित्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootkaccit (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय
तेfor you; to you
ते:
Sampradana (सम्प्रदानम्)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी, एकवचन (to you/for you; possessive sense ‘you have’)
सन्तिare; exist
सन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलट् लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
धेनुकाःmilch cows
धेनुकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhenukā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कच्चित्I hope
कच्चित्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootkaccit (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय
not
:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक निपात
गणिका-अश्वानाम्of the courtesans' horses (mares)
गणिका-अश्वानाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootgaṇikā (प्रातिपदिक) + aśva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; तत्पुरुषः (गणिकानां अश्वाः = गणिकाश्वाः; तेषाम्)
कुञ्जराणाम्of elephants
कुञ्जराणाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootkuñjara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात
तृप्यसिyou are satisfied; you indulge
तृप्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Roottṛp (धातु)
Formलट् लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

I trust, you protect the habitat of elephants and you have a large number of milch cows. I trust you are not contented with the existing number of female and maleelephants and horses.

B
Bharata
C
cows (dhenukāḥ)
E
elephants (kuñjarāḥ)

FAQs

Rājadharma includes stewardship of state resources (cattle, horses, elephants) and protection of habitats—security and prosperity must be maintained responsibly, not exploited or neglected.

Rāma continues his governance checklist, asking about the protection of elephant preserves and the adequacy of key royal assets.

Foresight in administration: ensuring the kingdom’s strategic resources are safeguarded and sufficient for public order and defense.