Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

जटायुनिर्वाणसंस्कारः

Jatayu’s Final Testimony and Funeral Rites

पुत्रो विश्रवसस्साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च।।।।इत्युक्त्वा दुर्लभान्प्राणान्मुमोच पतगेश्वरः।

putro viśravasas sākṣād bhrātā vaiśravaṇasya ca |

ity uktvā durlabhān prāṇān mumoca patageśvaraḥ ||

“അവൻ വിശ്രവസിന്റെ സാക്ഷാൽ പുത്രനും വൈശ്രവണന്റെ സഹോദരനും ആകുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞ് പക്ഷിരാജൻ ദുർലഭമായ പ്രാണനെ വിട്ടു.

putraḥson
putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
viśravasasof Viśravas
viśravasas:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootviśravas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (Vedic/epic genitive in -as)
sākṣātdirectly
sākṣāt:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootsākṣāt (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb): directly/manifestly
bhrātābrother
bhrātā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhrātṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vaiśravaṇasyaof Vaiśravaṇa (Kubera)
vaiśravaṇasya:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootvaiśravaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
uktvāhaving said
uktvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having said’
durlabhānhard-to-obtain
durlabhān:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; प्राणान् विशेषयति
prāṇānlife-breaths, life
prāṇān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
mumocareleased, gave up
mumoca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootmuc (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
patageśvaraḥlord of birds (Jatāyu)
patageśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpataga + īśvara (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpuruṣa): ‘पतगानाम् ईश्वरः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Ravana was Visrava's son and Vaisravana's (Kubera's) brother, said Jatayu and gave up his rare life.

J
Jatāyu (Patageśvara)
R
Rāvaṇa (implied subject)
V
Viśravas
V
Vaiśravaṇa (Kubera)

FAQs

Duty fulfilled through truthful disclosure: naming the wrongdoer and his identity supports justice and the restoration of moral order.

Jatāyu identifies Rāvaṇa by lineage and then dies.

Sacrificial service—Jatāyu uses his last strength to provide decisive information for the dharmic pursuit.