Valmiki Ramayana 3.64.25 — Aranya Kanda, Sarga 64, Shloka 25

गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्

The Search for Sītā at the Godāvarī

Devanagari script

तां पुष्पवृष्टिं पतितां दृष्ट्वा रामो महीतले।।।।उवाच लक्ष्मणं वीरो दुःखितो दुःखितं वचः।

Transliteration

tāṃ puṣpavṛṣṭiṃ patitāṃ dṛṣṭvā rāmo mahītale | uvāca lakṣmaṇaṃ vīro duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ ||

Translation

ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്ന ആ പുഷ്പവൃഷ്ടി കണ്ടപ്പോൾ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ വീരനായ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് ദുഃഖഭരിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Word by Word

• ताम्: that
• ताम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; पुष्पवृष्टिम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• पुष्पवृष्टिम्: shower of flowers
• पुष्पवृष्टिम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक) + वृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (पुष्पाणां वृष्टिः); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• पतिताम्: fallen
• पतिताम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) → पतिता (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; पुष्पवृष्टिम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वक्रिया (prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• महीतले: on the ground
• महीतले: अधिकरण (location)
• Type: Noun
• Root: महीतल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (महीयाः तलम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• उवाच: said, spoke
• उवाच: क्रिया (action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• लक्ष्मणम्: to Lakshmana
• लक्ष्मणम्: सम्प्रदान (recipient/addressee)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/सम्प्रदान-प्राय), एकवचन; संबोधनार्थे कर्मवत् प्रयोगः

• वीरः: the valiant one
• वीरः: कर्ता/विशेषण
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; रामस्य विशेषणरूपेण

• दुःखितः: sorrowful
• दुःखितः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दुःखित (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्पन्न)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; रामस्य विशेषणम्

• दुःखितम्: sorrowful
• दुःखितम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दुःखित (प्रातिपदिक/कृदन्त-निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; वचः इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• वचः: words, speech
• वचः: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Context

Seeing showers of flowers fallen on the ground, valiant Rama sadly said these words to sorrowful Lakshmana:

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• puṣpa (flowers)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes truthful expression of grief without abandoning duty: Rāma’s sorrow is acknowledged openly, yet it becomes part of the search rather than an excuse to stop.

What is the narrative situation?

The fallen flowers move Rāma deeply, prompting him to speak to Lakṣmaṇa about what the clue may signify.

Which character virtue is emphasized?

Emotional sincerity joined to steadfast responsibility.