HomeRamayanaAranya KandaSarga 6Shloka 12
Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

षष्ठस्सर्गः — तपस्विरक्षणे राजधर्मोपदेशः

Sarga 6: The Sages’ Appeal and Instruction on Royal Duty

युञ्जानस्स्वानिव प्राणान्प्राणैरिष्टान्सुतानिव।नित्ययुक्तस्सदा रक्षन्सर्वान्विषयवासिनः।।।।प्राप्नोति शाश्वतीं राम कीर्तिं स बहुवार्षिकीम्।ब्रह्मणस्स्थानमासाद्य तत्र चापि महीयते।।।।

yuñjānas svān iva prāṇān prāṇair iṣṭān sutān iva |

nityayuktaḥ sadā rakṣan sarvān viṣayavāsinaḥ ||

prāpnoti śāśvatīṃ rāma kīrtiṃ sa bahuvārṣikīm |

brahmaṇaḥ sthānam āsādya tatra cāpi mahīyate ||

ഹേ രാമാ! എപ്പോഴും സ്ഥിരനിഷ്ഠനായി, പ്രാണത്തേക്കാൾ പ്രിയമായ സ്വന്തം പുത്രന്മാരെപ്പോലെ രാജ്യത്തിലെ എല്ലാവരെയും കരുതി നിരന്തരം സംരക്ഷിക്കുന്ന ഭരണാധികാരി ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന കീർത്തി നേടുന്നു; ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ച് അവിടെയും ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

युञ्जानःengaging (himself)
युञ्जानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√युज् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः: ‘employing/engaging (his)’
स्वान्his own
स्वान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (प्राणान् इति)
इवas if / like
इव:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
प्राणान्lives
प्राणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
प्राणैःwith (his) lives
प्राणैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; उपमान-तृतीया (instrumental of comparison): ‘more than (his) lives’
इष्टान्dear
इष्टान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (सुतान् इति)
सुतान्sons
सुतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
इवlike
इव:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
नित्ययुक्तःalways devoted
नित्ययुक्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनित्ययुक्त (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: नित्य + युक्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (सः इति)
सदाalways
सदा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (adverb of time)
रक्षन्protecting
रक्षन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√रक्ष् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘protecting’
सर्वान्all
सर्वान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (विषयवासिनः इति)
विषयवासिनःthe inhabitants of the realm
विषयवासिनः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविषयवासिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: विषय + वासिन्, पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘those dwelling in the realm’
प्राप्नोतिattains
प्राप्नोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√आप् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
शाश्वतीम्eternal
शाश्वतीम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कीर्तिम् इति)
रामO Rama
राम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
कीर्तिम्fame
कीर्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बहुवार्षिकीम्lasting many years
बहुवार्षिकीम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहुवार्षिक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: बहु + वार्षिक, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कीर्तिम् इति)
ब्रह्मणःof Brahman
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of Brahman’
स्थानम्abode
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आसाद्यhaving reached
आसाद्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव; ‘having reached’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb of place)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/अप्यर्थ-अव्यय (particle: also/even)
महीयतेis honored
महीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मह् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): ‘is honored/glorified’

O Rama, whoever protects the inhabitants of his kingdom at all times like his own son who he loves more than his own life will attain the world of Brahma and remain there for long years and will achieve prosperity thereafter.

R
Rāma
B
Brahmā (Brahmaṇaḥ)

FAQs

The verse defines the highest rāja-dharma as protective care rooted in parental compassion; such protection generates both worldly reputation and spiritual merit.

Sages instruct Rāma on the fruits of righteous protection, reinforcing why a dharmic ruler must shield vulnerable communities from violence.

Compassionate guardianship—seeing subjects as one’s own children and acting with constant discipline.