Sarga 53
सीताविलापः रावणनिन्दा च (Sita’s Lament and Condemnation of Ravana)
आरण्यकाण्ड
ഈ സര്ഗത്തിൽ രാവണൻ സീതയെ ആകാശമാർഗ്ഗത്തിൽ അപഹരിച്ച് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ സീതയുടെ തത്സമയ ഭയം, വ്യാകുലത, നൈതിക പ്രതികരണം എന്നിവ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. രാവണൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ സീത ഭീതിയോടെ വിറയ്ക്കുന്നു; തുടർന്ന് അവനെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ന്യായപരിശോധനപോലെ കടുത്ത ധാർമ്മിക വിമർശനം ഉന്നയിക്കുന്നു—ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന പരസ്ത്രീയെ അപഹരിക്കുന്നത് ഭീരുത്വവും അധർമ്മവും; അത്തരം കൃത്യം ലോകനിന്ദയും കുലാപവാദവും വരുത്തുമെന്നു പറയുന്നു. ജടായു വീണുകിടക്കുന്നതു ഓർത്ത് അവൾ കരുണയോടെ വിലപിക്കുന്നു—തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ജീവൻ അർപ്പിച്ച അവന്റെ ശ്രമം സ്മരിച്ച്, അതിനെ രാവണന്റെ പാപകൃത്യത്തിനെതിരായ കുറ്റാരോപണമായി ഉറപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ അവളുടെ വാക്കുകൾ ലജ്ജാഭാഷയിൽ നിന്ന് ശാപ-ഭവിഷ്യവാണി രൂപത്തിലേക്ക് മാറുന്നു: ലക്ഷ്മണനോടുകൂടി ക്രുദ്ധനായ രാമൻ രാവണനെ നശിപ്പിക്കും; സൈന്യമുണ്ടായാലും രാജകുമാരന്മാരുടെ ദൃഷ്ടിപഥത്തിൽ രാവണൻ നിലനിൽക്കില്ല, അവരുടെ അമ്പുകളുടെ “സ്പർശം” പോലും സഹിക്കാനാവില്ല. തുടർന്ന് മരണസൂചനകളും പരലോകഭീതിദൃശ്യങ്ങളും വരുന്നു—യമപാശം, വൈതരണി, അസിപത്രവനം, മുള്ളുള്ള ശാൽമലി—ഇവ രാവണന്റെ സമീപനാശം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം വിറയ്ക്കുകയും പ്രതിരോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രാജകുമാരിയെ ചുമന്നുകൊണ്ട് രാവണൻ മുന്നേറുന്നു; സീതയുടെ വിലാപം കഥയിൽ ധർമ്മസാക്ഷിപോലെ നിരന്തരം മുഴങ്ങുന്നു.
Shlokas
Verse 1
खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा।दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी।।3.53.1।।
അവൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന് പറക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, മൈഥിലിയായ ജനകനന്ദിനി സീത ദുഃഖിതയായി; അത്യന്തം വിറച്ചും മഹാഭയത്തിൽ ആകുലയായും നിന്നു.
Verse 2
रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम्।रुदन्ती करुणं सीता ह्रियमाणेदमब्रवीत्।।3.53.2।।
കോപവും ദുഃഖവും കൊണ്ട് ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ സീത കരുണയായി കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു; ഭീകരദൃഷ്ടിയുള്ള രാക്ഷസാധിപൻ രാവണനെ നേരിട്ട് നോക്കി, അപഹരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 3
न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण।ज्ञात्वा विरहितां यन्मां चोरयित्वा पलायसे।।3.53.3।।
ഹേ നീചനായ രാവണാ! ഈ പ്രവൃത്തിയിൽ നിനക്കു ലജ്ജയില്ലേ? ഞാൻ സംരക്ഷകനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടിരിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞിട്ടും, എന്നെ മോഷ്ടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി നീ ഓടിപ്പോകുന്നു!
Verse 4
त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुमिच्छता।ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया।।3.53.4।।
ഹേ ദുഷ്ടാത്മാവേ! തീർച്ചയായും നീ തന്നെയാണ്—ഹൃദയത്തിൽ ഭീരുവായി എന്നെ അപഹരിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ചവൻ—മായയാൽ മാൻരൂപം ധരിച്ചു എന്റെ ഭർത്താവിനെ അകറ്റിക്കൊണ്ടുപോയത്.
Verse 5
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः।गृध्रराजः पुराणोऽसौ श्वशुरस्य सखा मम।।3.53.5।।
എന്നെ രക്ഷിക്കുവാൻ എഴുന്നേറ്റ അവനും വീണുപോയി—അവൻ പുരാതന ഗൃധ്രരാജൻ, എന്റെ ശ്വശുരന്റെ സുഹൃത്ത്.
Verse 6
परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम।विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्मि जिता त्वया।।3.53.6।।
ഹേ രാക്ഷസാധമാ! നിന്റെ പരമ വീര്യം വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും നാമം പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി യുദ്ധത്തിൽ നീ എന്നെ ജയിച്ചിട്ടില്ല.
Verse 7
ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे।स्त्रियाश्च हरणं नीच रहिते च परस्य च।।3.53.7।।
ഇത്തരം ഗർഹിതമായ കർമ്മം ചെയ്തു നീ എങ്ങനെ ലജ്ജിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു? ഹേ നീചനേ! ഒറ്റയ്ക്കായിരുന്ന മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ അപഹരിക്കൽ—എത്ര അധമം!
Verse 8
कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम्।सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौण्डीर्यमानिनः।।3.53.8।।
ലോകങ്ങളിലുടനീളം മനുഷ്യർ നിന്റെ ഈ പ്രവൃത്തിയെ കുത്സിതമെന്ന് പറയും—അത്യന്തം ക്രൂരവും പൂർണ്ണമായും അധർമ്മവുമെന്നു—എങ്കിലും നീ നിന്നെ ശൂരനെന്ന് കരുതുന്നു.
Verse 9
धिक्ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वं कथितवांस्तदा।कुलाक्रोशकरं लोके धिक्ते चारित्रमीदृशम्।।3.53.9।।
നീ അന്ന് പ്രസ്താവിച്ച ആ ‘ശൗര്യത്തിനും’ ‘ബലത്തിനും’ ധിക്കാരം! ലോകത്തിൽ നിന്റെ കുലത്തിന് അപകീർത്തി വരുത്തുന്ന ഇത്തരമൊരു ചര്യയ്ക്കും ധിക്കാരം!
Verse 10
किं कर्तुं शक्यमेवं हि यज्जवेनैव धावसि।मुहूर्तमपि तिष्ठस्व न जीवन्प्रतियास्यसि।।3.53.10।।
നീ ഇങ്ങനെ അതിവേഗത്തിൽ ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ എന്തു ചെയ്യാൻ കഴിയും? ഒരു നിമിഷമെങ്കിലും നിൽക്കുക—നീ ജീവനോടെ മടങ്ങിവരുകയില്ല.
Verse 11
न हि चक्षुष्पथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः।ससैन्योऽपि समर्थस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम्।।3.53.11।।
ആ രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരുടെ ദൃഷ്ടിപഥത്തിൽ നീ വന്നാൽ, സൈന്യത്തോടുകൂടിയാലും ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാൻ നിനക്കാവില്ല.
Verse 12
न त्वं तयोश्शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथञ्चन।वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः।।3.53.12।।
അവരുടെ അമ്പുകളുടെ സ്പർശം നീ യാതൊരു വിധത്തിലും സഹിക്കുകയില്ല; കാട്ടിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയുടെ സ്പർശം ഒരു പക്ഷിക്ക് സഹിക്കാനാകാത്തതുപോലെ.
Verse 13
साधु कुर्वाऽऽत्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण।मत्प्रधर्षणरुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिर्मम।।3.53.13।।विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि।
ഹേ രാവണാ, നിനക്കു ഹിതകരമായതു ചെയ്യുക—എന്നെ വിട്ടയക്കുക. എന്നോടു ചെയ്ത ഈ അപമാനത്തിൽ ക്രോധിതനായ എന്റെ ഭർത്താവ്, സഹോദരനോടുകൂടെ, നീ എന്നെ വിട്ടയക്കാതിരുന്നാൽ നിന്റെ വിനാശം തീർച്ചപ്പെടുത്തും.
Verse 14
येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि।।3.53.14।।व्यवसायस्स ते नीच भविष्यति निरर्थकः।
നീ ഏതു ഉപായത്താലും ബലപ്രയോഗത്തോടെ എന്നെ അപഹരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, ഹേ നീചനേ! നിന്റെ ആ ശ്രമം തന്നേ അവസാനം വ്യർത്ഥവും നിഷ്ഫലവും ആകും.
Verse 15
न ह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम्।।3.53.15।।उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान्धारयितुं चिरम्।
ദേവസമനായ എന്റെ ഭർത്താവിനെ കാണാതെ, ശത്രുവിന്റെ അധീനതയിൽ പെട്ട്, ഞാൻ ദീർഘകാലം ജീവൻ നിലനിർത്താൻ കഴിയുകയില്ല.
Verse 16
न नूनं चात्मनः पथ्यं श्रेयो वा समवेक्षसे।।3.53.16।।मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते।
നിശ്ചയം നീ നിനക്കു ഹിതകരവും ശ്രേയസ്കരവും ആയതു പരിഗണിക്കുന്നില്ല; മരണം സമീപിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ തന്റെ ക്ഷേമത്തിന് വിരുദ്ധമായതിനെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 17
मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत्पथ्यं तन्न रोचते।।3.53.17।।पश्याम्यद्य हि कण्ठेत्वां कालपाशावपाशितम्।
മരണത്തിലേക്ക് ചായുന്ന എല്ലാവർക്കും ഹിതകരമായതു രുചിക്കുകയില്ല; ഇന്നോ, നിന്റെ കഴുത്തിൽ കാലന്റെ പാശം ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞിരിക്കുന്നതു ഞാൻ കാണുന്നു.
Verse 18
यथा चास्मिन्भयस्थाने न बिभेषि दशानन।।3.53.18।।व्यक्तं हिरण्मयान् हि त्वं सम्पश्यसि महीरुहान्।
ഹേ ദശാനനാ! ഈ ഭയസ്ഥാനത്തിലും നീ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് നിനക്ക് സ്വർണമയമായ വൃക്ഷങ്ങൾ വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാകുന്നു—മരണം സമീപിക്കുന്നതിന്റെ അശുഭലക്ഷണം.
Verse 19
नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघनिवाहिनीम्।।3.53.19।।असिपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण।
ഹേ രാവണാ! രക്തപ്രവാഹങ്ങൾ ഒഴുകിക്കുന്ന ഭയങ്കര വൈതരണി നദിയെയും, വാളുപോലുള്ള ഇലകളുള്ള ഭീമമായ അസിപത്രവനത്തെയും നീ കാണുന്നു.
Verse 20
तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैडूर्यप्रवरच्छदाम्।।3.53.20।।द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम्।
നീ മൂർച്ചയുള്ള ശാൽമലീ വൃക്ഷത്തെ കാണും—തപ്തസ്വർണ്ണംപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന പുഷ്പങ്ങളോടെയും, ഉത്തമ വൈഡൂര്യസദൃശമായ മറയോടെയും ഉള്ളതെങ്കിലും, ഇരുമ്പുമുള്ളുകളാൽ നിറഞ്ഞത്.
Verse 21
न हि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः।।3.53.21।।धरितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृणः।
ഹേ നിർദയനേ! ആ മഹാത്മാവിനോട് ഇത്തരമൊരു വഞ്ചന ചെയ്തിട്ട് നീ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുകയില്ല—വിഷം കുടിച്ചവനെപ്പോലെ.
Verse 22
बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण।।3.53.22।।क्वगतो लप्स्यसे शर्म भर्तुर्मम महात्मनः।
ഹേ രാവണാ! നീ ഒഴിവാക്കാനാകാത്ത കാലപാശത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്റെ മഹാത്മാവായ ഭർത്താവിൽ നിന്നൊഴിഞ്ഞ് എവിടെ പോയി നീ ശാന്തി നേടും?
Verse 23
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रात्रा महावने।।3.53.23।।राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश।स कथं राघवो वीरस्सर्वास्त्रकुशलो बली।।3.53.24।।न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्।
ഈ മഹാവനത്തിൽ കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരംകൊണ്ട്, സഹോദരന്റെ സഹായമില്ലാതെ, പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചവൻ—സകലാസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണനും ബലവാനുമായ ആ വീര രാഘവൻ, പ്രിയഭാര്യയെ അപഹരിച്ച നിന്നെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ എങ്ങനെ വധിക്കാതിരിക്കും?
Verse 24
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रात्रा महावने।।3.53.23।।राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश।स कथं राघवो वीरस्सर्वास्त्रकुशलो बली।।3.53.24।।न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्।
ഈ വിശാല വനത്തിൽ കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരംകൊണ്ട്, സഹോദരന്റെ സഹായമില്ലാതെ അവൻ പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു. അങ്ങനെ സകലാസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണനും മഹാബലവാനുമായ ആ വീര രാഘവൻ, പ്രിയഭാര്യയെ അപഹരിച്ച നിന്നെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ എങ്ങനെ നിലംപതിപ്പിക്കാതിരിക്കും?
Verse 25
तच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा।।3.53.25।।भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह।
രാവണന്റെ അങ്കത്തിൽ തടവിലായ വൈദേഹി, ഭയവും ശോകവും കൊണ്ട് ആവിഷ്ടയായി, ചിലപ്പോൾ കടുപ്പവും ചിലപ്പോൾ അപേക്ഷാഭാവവും കലർന്ന വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ച്, കരുണയായി വിലപിച്ചു.
Verse 26
तथा भृशार्तां बहुचैव भाषिणीं विलापपूर्वं करुणं च भामिनीम्।जहार पापः करुणं विचेष्टतीं नृपात्मजामागतगात्रवेपथुम्।।3.53.26।।
ഇങ്ങനെ പാപിയായ രാവണൻ, ശരീരമൊട്ടാകെ വിറയലേറ്റ രാജകുമാരിയെ—പലവിധമായി സംസാരിച്ച്, വിലാപത്തോടെ കരുണയായി അപേക്ഷിച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ അശക്തയായി പുളഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നവളെ—ബലമായി എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāvaṇa’s abduction of Sītā while she is separated from Rāma; Sītā frames it as adharma and cowardice—an illegitimate seizure rather than a declared, accountable contest.
Speech becomes ethical resistance: Sītā uses reasoned condemnation, appeal to public moral judgment, and consequence-based warning to assert dharma even under coercion, illustrating that righteousness includes refusing to normalize wrongdoing.
The sarga invokes culturally charged afterlife and omen landscapes—Vaitaraṇī river, Asipatravana, and the thorned Śālmalī—alongside the great forest setting, to map Rāvaṇa’s act onto a cosmology of inevitable punishment.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.