Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

मारीचवधः — The Slaying of Maricha

Golden Deer Deception

भूयस्तु शरमुद्धृत्य कुपितस्तत्र राघवः।सूर्यरश्मिप्रतीकाशं ज्वलन्तमरिमर्दनः।।।।सन्धाय सुदृढे चापे विकृष्य बलवद्बली।तमेव मृगमुद्दिश्य श्वसन्तमिव पन्नगम्।।।।मुमोच ज्वलितं दीप्तमस्त्रं ब्रह्मविनिर्मितम्।

bhūyas tu śaram uddhṛtya kupitas tatra rāghavaḥ | sūryaraśmipratīkāśaṃ jvalantam arimardanaḥ ||

saṃdhāya sudṛḍhe cāpe vikṛṣya balavad balī | tam eva mṛgam uddiśya śvasantam iva pannagam ||

mumoca jvalitaṃ dīptam astraṃ brahmavinirmitam |

അവിടെ ക്രോധിതനായ രാഘവൻ വീണ്ടും ഒരു അമ്പ് എടുത്തു; അത് സൂര്യകിരണങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തവും ജ്വലിതവുമായിരുന്നു. ശത്രുമർദ്ദകനായ ബലവാൻ അതിനെ തന്റെ അതിദൃഢധനുസ്സിൽ ഘടിപ്പിച്ച്, പൂർണ്ണബലത്തോടെ വലിച്ച്, ശ്വസിക്കുന്ന സർപ്പത്തെപ്പോലെ ഹിസ്സെന്നു മുഴങ്ങുന്ന ആ മൃഗത്തെയേ ലക്ഷ്യമാക്കി, ബ്രഹ്മാവാൽ നിർമ്മിതമായ ദഹിക്കുന്ന ദീപ്ത അസ്ത്രം വിട്ടു.

भूयःagain
भूयः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)
तुbut/indeed
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक (but/indeed)
शरम्arrow
शरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उद्धृत्यhaving lifted
उद्धृत्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउद्-√हृ (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund) ‘having lifted/drawn out’
कुपितःenraged
कुपितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकुपित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त/PPP) ‘angered’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
राघवःRaghava (Rama)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सूर्यरश्मिप्रतीकाशम्shining like sunrays
सूर्यरश्मिप्रतीकाशम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसूर्य-रश्मि-प्रतीकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सूर्यस्य रश्मयः इव प्रतीकाशः)
ज्वलन्तम्blazing
ज्वलन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootज्वल् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (Present active participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (अस्त्रम्/शरम् विशेषणम्)
अरिमर्दनःfoe-crusher
अरिमर्दनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअरी- मर्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अरिणां मर्दनः)
सन्धायhaving aimed
सन्धाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-√धा (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund) ‘having fixed/aimed’
सुदृढेin the firm
सुदृढे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसुदृढ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; ‘in/on the very firm (bow)’
चापेin the bow
चापे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootचाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
विकृष्यhaving drawn
विकृष्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि-√कृष् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund) ‘having drawn (the bowstring)’
बलवत्forcefully
बलवत्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootबलवत् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverbial accusative/indeclinable use) ‘with force’
बलीthe strong one
बली:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्that (him)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एवindeed
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
मृगम्deer
मृगम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उद्दिश्यaiming at
उद्दिश्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउद्-√दिश् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund) ‘having aimed at/indicated’
श्वसन्तम्hissing/breathing hard
श्वसन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootश्वस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (Present active participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (मृगम् विशेषणम्)
इवlike
इव:
Upamana-marker (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (simile marker)
पन्नगम्serpent
पन्नगम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootपन्नग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मुमोचreleased
मुमोच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
ज्वलितम्burning
ज्वलितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootज्वलित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त/PPP) ‘burning’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (अस्त्रम् विशेषणम्)
दीप्तम्bright
दीप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदीप्त (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त/PPP) ‘shining’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अस्त्रम्weapon
अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ब्रह्मविनिर्मितम्fashioned by Brahma
ब्रह्मविनिर्मितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootब्रह्म-वि-निर्मित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त/PPP) ‘made’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (ब्रह्मणा विनिर्मितम्)

Powerful Rama, destroyer of foes, lifted in a rage his arrow blazing like the light of the Sun, strung it to his sturdy bow and drew it with all his force. He then aimed at the deer and released the shining arrow created by Brahma which went hissing like a serpent.

R
Rāma (Rāghava, Arimardana)
B
Brahmā
A
astra (divine missile)
C
cāpa (bow)
Ś
śara (arrow)
M
mṛga (deer; Mārīca implied)

FAQs

Dharma includes the rightful use of power: the warrior’s force and sacred weapons must be applied decisively to end a threat—yet the broader episode reminds that even righteous power can be drawn into a trap if truth is obscured.

Rāma, angered by the deer’s repeated evasions, draws his bow and releases a blazing divine missile fashioned by Brahmā toward the deer.

Rāma’s martial excellence and resolve—focused aim, strength, and the capacity to act decisively when he judges force necessary.