Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

मायामृगदर्शनम्

The Vision of the Illusory Deer

पश्यास्य जृम्भमाणस्य दीप्तामग्निशिखोपमाम्।जिह्वां मुखान्निस्सरन्तीं मेघादिव शतह्रदाम्।।।।

paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptām agniśikhopamām |

jihvāṃ mukhān nissarantīṃ meghād iva śatahradām || 3.43.27 ||

നോക്കുക; അത് ജംഭിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ വായിൽ നിന്നു പുറത്തേക്ക് നീളുന്ന നാവ് അഗ്നിശിഖയെപ്പോലെ ദീപ്തമാണ്—മേഘത്തിൽ നിന്നു മിന്നൽ പിളരുന്നതുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.

कस्यof whom
कस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्नवाचक-सर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
रूपम्form/beauty
रूपम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; रूपम् इति पदस्य विशेषणम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव
जाम्बूनदमयप्रभम्glittering like Jāmbūnada-gold
जाम्बूनदमयप्रभम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजाम्बूनद-मय-प्रभ (प्रातिपदिक; जाम्बूनद + मय + प्रभ)
Formतत्पुरुष-समास: जाम्बूनदमयः प्रभः यस्य (having lustre made of Jāmbūnada-gold); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; रूपम् इति पदस्य विशेषणम्
नानारत्नमयम्made of various gems
नानारत्नमयम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना-रत्न-मय (प्रातिपदिक; नाना + रत्न + मय)
Formतत्पुरुष-समास: नानाविधानि रत्नानि मयम्; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; रूपम् इति पदस्य विशेषणम्
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; रूपम् इति पदस्य विशेषणम्
not
:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
मनःmind
मनः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विस्मयम्wonder
विस्मयम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविस्मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
व्रजेत्would go to / would attain
व्रजेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootव्रज् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम

His face is a drinking pot of emerald, the belly is a conch or a pearl. Whose mind will not be attracted by this indescribable beauty ?

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
D
deer (mṛga)
F
fire (agni)
C
cloud (megha)
L
lightning (śatahradā)

FAQs

Dharma encourages careful perception: striking signs and dazzling appearances should be examined, not merely admired, so that truth (satya) is not lost to spectacle.

Rāma points out further uncanny features of the deer—its flame-like, lightning-like tongue—heightening the sense of an otherworldly lure.

Alertness: noticing details and weighing them is a virtue that supports right decision-making.