Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

मायामृगदर्शनम्

The Vision of the Illusory Deer

एवं सीतावचः श्रुत्वा तं दृष्ट्वा मृगमद्भुतम्।।।।लोभितस्तेन रूपेण सीतया च प्रचोदितः।उवाच राघवो हृष्टो भ्रातरं लक्ष्मणं वचः।।।।

evaṁ sītāvacaḥ śrutvā taṁ dṛṣṭvā mṛgam adbhutam | lobhitas tena rūpeṇa sītayā ca pracoditaḥ | uvāca rāghavo hṛṣṭo bhrātaraṁ lakṣmaṇaṁ vacaḥ ||

ഇങ്ങനെ സീതയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടും ആ അത്ഭുതമൃഗത്തെ കണ്ടും, അതിന്റെ രൂപത്തിൽ മോഹിതനായി സീതയുടെ പ്രേരണയാൽ, ഹർഷിതനായ രാഘവൻ തന്റെ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

एवम्thus, in that manner
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
सीतावचःSītā's words
सीतावचः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसीता-वचस् (प्रातिपदिक; सीता + वचस्)
Formतत्पुरुष-समास: सीतायाः वचः (Sītā's words); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; अर्थः: ‘having heard’
तम्that (him/it)
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; अर्थः: ‘having seen’
मृगम्deer
मृगम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अद्भुतम्wonderful
अद्भुतम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअद्भुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; मृगम् इति पदस्य विशेषणम्
लोभितःtempted, enticed
लोभितः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootलुभ् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; राघवः इति कर्तृपदस्य विशेषणम्
तेनby that
तेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
रूपेणby (its) form/appearance
रूपेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
सीतयाby Sītā
सीतया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
प्रचोदितःprompted, urged
प्रचोदितः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-चुद् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; राघवः इति कर्तृपदस्य विशेषणम्
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम
राघवःRāghava (Rama)
राघवः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हृष्टःdelighted
हृष्टः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootहृष् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त (Past participle used adjectivally), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; राघवः इति पदस्य विशेषणम्
भ्रातरम्to (his) brother
भ्रातरम्:
सम्प्रदान/कर्म (Addressee as recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
लक्ष्मणम्Lakṣmaṇa
लक्ष्मणम्:
सम्प्रदान (Recipient/Addressee/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भ्रातरम् इति पदस्य अप्पोजिशन (apposition)
वचःwords
वचः:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

By his golden colour resembling the rising Sun, by his horns with excellent gems shining like the milkyway, even Rama's mind was wonder-struck.

S
Sītā
R
Rāma (Rāghava)
L
Lakṣmaṇa
D
deer (mṛga)

FAQs

It cautions that external beauty and loved ones’ urging can sway judgment. Dharma demands that leaders act from discernment rather than from temptation or emotional prompting.

A narrative pivot: Rāma, influenced by Sītā and the deer’s appearance, begins instructing Lakṣmaṇa—leading toward the separation central to the abduction plot.

Fraternal coordination and responsibility: Rāma turns to Lakṣmaṇa, indicating reliance on duty-bound support in crisis.