Shloka 3

खरवधः — The Slaying of Khara

Janasthana Battle Climax

Devanagari script

एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता।अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी।।।।

Transliteration

eṣā bāṇavinirbhinnā gadā bhūmitalaṃ gatā | abhidhānapragalbhasya tava pratyayaghātinī ||

Translation

അമ്പുകളാൽ കുത്തി തകർന്ന ഈ ഗദ ഇപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നു; നിന്റെ ദർപ്പഭരിത വാക്കുകളുടെ അഹങ്കാരവും വ്യാജവിശ്വാസവും അത് തകർക്കുന്നു.

Word by Word

• एषा: this
• एषा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• बाणविनिर्भिन्ना: pierced/broken by arrows
• बाणविनिर्भिन्ना: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बाण (प्रातिपदिक) + वि + नि + भिद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुषसमास: बाणैः विनिर्भिन्ना; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• गदा: mace
• गदा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भूमितलम्: ground-surface
• भूमितलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास: भूमेः तलम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/गति-लक्ष्य), एकवचन

• गता: has gone/come (to)
• गता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) used predicatively; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has gone/has come to’

• अभिधानप्रगल्भस्य: of you who are bold in speech
• अभिधानप्रगल्भस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Adjective
• Root: अभिधान (प्रातिपदिक) + प्रगल्भ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास: अभिधाने प्रगल्भः; पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; विशेषण (of तव)

• तव: your/of you
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• प्रत्ययघातिनी: destroyer of (your) confidence
• प्रत्ययघातिनी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यय (प्रातिपदिक) + घातिनी (प्रातिपदिक; from √हन्/घात)
• Form: तत्पुरुषसमास: प्रत्ययस्य घातिनी; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of गदा)

Context

The mace about which you boasted so much has betrayed your confidence. Shattered by my arrows it now lies on the ground.

Characters & Entities

• Rāma
• Khara
• gadā (mace)
• arrows

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Pride rooted in violence and boasting is ethically hollow; dharma prevails by truth-in-action, not by intimidation. The verse warns against arrogance that ignores moral law.

What is the narrative situation?

During the combat, Rāma points to the enemy’s fallen weapon as evidence that the opponent’s threats and confidence have been broken.

Which character virtue is emphasized?

Tejas with restraint: Rāma’s strength is coupled with moral clarity, exposing the futility of adharma-driven bravado.