Shloka 90

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

नात्र जीवेन्मृषावादी क्रूरो वा यदि वा शठः।नृशंसः कामवृत्तो वा मुनिरेष तथाविधः।।।।

Transliteration

nātra jīven mṛṣāvādī krūro vā yadi vā śaṭhaḥ | nṛśaṃsaḥ kāmavṛtto vā munir eṣa tathāvidhaḥ ||

Translation

ഇവിടെ മിഥ്യാവാദിക്ക് ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല; ക്രൂരനോ കപടനോ ദുഷ്ടനോ കാമവൃത്തിയിൽ ആകപ്പെട്ടവനോ—ആർക്കും ഇവിടെ നിലനിൽക്കാനാവില്ല; കാരണം ഈ മുനിയുടെ ശക്തിയും പരിശുദ്ധിയും അത്തരത്തിലേതാണ്.

Word by Word

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: atra (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (here)

• जीवेत्: should live
• जीवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √jīv (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; निषेधेन 'should not live'

• मृषावादी: liar
• मृषावादी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mṛṣā-vādin (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मृषां वदति); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• क्रूरः: cruel person
• क्रूरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: krūra (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (अध्याहृतः 'जनः')

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: vā (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक-अव्यय (or)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: yadi (अव्यय)
• Form: शर्तबोधक-अव्यय (if)

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: vā (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक-अव्यय (or)

• शठः: deceitful person
• शठः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śaṭha (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नृशंसः: wicked person
• नृशंसः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: nṛśaṃsa (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कामवृत्तः: lustful person
• कामवृत्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kāma-vṛtta (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कामेन वृत्तः/कामवृत्तिः यस्य); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: vā (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक-अव्यय (or)

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: muni (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• एषः: this
• एषः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'मुनिः' इत्यस्य विशेषणम्

• तथाविधः: of such a kind
• तथाविधः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tathā-vidha (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (तथा विधः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम्

Context

This sage is such type that he (his spiritual power) will not allow a liar or a cruel man or a deceitful or lustful or wicked person to thrive here.

Characters & Entities

• Muni (Agastya implied)
• Satya (truthfulness implied via mṛṣāvādī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma traits—lying, cruelty, deceit, lust—are incompatible with a sacred space sustained by tapas; truth and self-control are required to ‘thrive’ there.

What is the narrative situation?

Rama explains that the region sanctified by the sage does not permit immoral persons to endure.

Which character virtue is emphasized?

Satya and brahmacarya-like restraint: the verse contrasts the sage’s purity with the vices that cannot remain near it.