Shloka 56

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

धारयन् ब्राह्मणं रूपमिल्वलस्संस्कृतं वदन्।।।।आमन्त्रयति विप्रान्स्मश्राद्धमुद्दिश्य निर्घृणः।

Transliteration

dhārayan brāhmaṇaṃ rūpam ilvalo saṃskṛtaṃ vadan ||

āmantrayati viprān sma śrāddham uddiśya nirghṛṇaḥ |

Translation

നിർഘൃണനായ ഇൽവലൻ ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ചു, സംസ്കൃതമായി സംസാരിച്ച്, ശ്രാദ്ധകർമ്മം എന്ന വ്യാജേന വിപ്രന്മാരെ ക്ഷണിക്കുമായിരുന്നു.

Word by Word

• धारयन्: bearing, assuming
• धारयन्: कर्ता (Karta; agent—qualifying the subject)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle, शतृ), प्रथमा एकवचन, पुल्लिङ्ग

• ब्राह्मणम्: (as) a brahmin's / brahmin-like
• ब्राह्मणम्: कर्म (Karma; object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (qualifier)

• रूपम्: form
• रूपम्: कर्म (Karma; object)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• इल्वलः: Ilvala
• इल्वलः: कर्ता (Karta; subject)
• Type: Noun
• Root: इल्वल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• संस्कृतम्: refined, in Sanskrit
• संस्कृतम्: कर्म (Karma; qualifier of speech)
• Type: Adjective
• Root: संस्कृत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifier)

• वदन्: speaking
• वदन्: कर्ता (Karta; concomitant action)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), प्रथमा एकवचन, पुल्लिङ्ग

• आमन्त्रयति: invites
• आमन्त्रयति: क्रिया (main verb); कर्म-सम्बन्धः (takes object)
• Type: Verb
• Root: आ-√मन्त्र् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• स्म: indeed; (narrative past marker)
• स्म: सम्बन्ध/निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: अव्यय; भूतार्थ/वृत्त्यर्थ-निपात (particle indicating past narrative/indeed)

• विप्रान्: brahmins
• विप्रान्: कर्म (Karma; object)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: प्रयोजन (Prayojana; purpose)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (object/purpose context)

• उद्दिश्य: intending; for (the purpose of)
• उद्दिश्य: प्रयोजन (Prayojana; purpose)
• Type: Verb
• Root: उद्-√दिश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव कृदन्त (gerund/absolutive), 'having intended/for the sake of'

• निर्घृणः: cruel, merciless
• निर्घृणः: कर्ता (Karta; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्घृण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifier of इल्वलः)

Context

Assuming the form of a brahmin and using Sanskrit language, Ilvala would invite brahmins for offering shraddha to the dead

Characters & Entities

• Ilvala
• vipra (brahmins)
• śrāddha (ancestral rite)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya versus hypocrisy: adopting holy appearance and refined speech for harm is adharma; dharma requires inner truth matching outer conduct.

What is the narrative situation?

A description of Ilvala’s method of deceiving brahmins by disguising himself and inviting them for a supposed śrāddha.

Which character virtue is emphasized?

By contrast, the virtue highlighted is discernment—recognizing that dharmic signs can be counterfeited.