Adhyaya 55

ശ്രാവണ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഏത് ഏകാദശിയാണെന്നും അതിന്റെ പുണ്യഫലം എന്തെന്നും യുധിഷ്ഠിരൻ ശ്രീകൃഷ്ണനോട് ചോദിക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണൻ അത് പാപനാശിനിയെന്നും വാജപേയ യാഗഫലത്തോട് തുല്യമായ ഫലം നൽകുന്നതെന്നും പറഞ്ഞു ഒരു പുണ്യകഥ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കഥ മാഹിഷ്മതിയിലെ ധർമ്മാത്മാവായ രാജാവ് മഹീജിത്തിലേക്കു മാറുന്നു; നീതിപൂർവ്വം ഭരിച്ചിട്ടും പുത്രഹീനത മൂലം ദുഃഖിതനായി ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും പ്രജകളെയും കൂട്ടി പരിഹാരം അന്വേഷിക്കുന്നു. അവർ ദീർഘായുസ്സുള്ള ലോമശ ഋഷിയെ സമീപിക്കുന്നു; ലോമശൻ മുൻജന്മത്തിലെ ദോഷം പറയുന്നു—കിണറ്റിനരികെ പശുവിനും കിടാവിനും വെള്ളം നിഷേധിച്ചതിനാൽ പുത്രലാഭം തടസ്സപ്പെട്ടു, എന്നാൽ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെടണം എന്നത് നിർബന്ധമല്ല. പരിഹാരമായി ശ്രാവണ ശുക്ലത്തിലെ ‘പുത്രദാ ഏകാദശി’ വ്രതം ലോമശൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. രാജാവും പ്രജകളും ചേർന്ന് വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് പുണ്യം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ രാജ്ഞി ഗർഭം ധരിച്ചു പുത്രൻ ജനിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദ്വാദശിയിൽ വാസുദേവനു വേണ്ടി ‘പവിത്രാരോപണി’ വിധി—പവിത്രം നിർമ്മിക്കുന്ന ദ്രവ്യങ്ങൾ, അർപ്പണക്രമം, രാത്രിജാഗരണം, എല്ലാവർക്കും പങ്കാളിത്തം—വിവരിക്കുന്നു; അവസാനം ഫലശ്രുതിയും ഉമാപതി–നാരദ സംവാദചട്ടകത്തിൽ അധ്യായസമാപ്തിയും പറയുന്നു.