Adhyaya 53

ഈ അധ്യായത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ആഷാഢ ശുക്ല ഏകാദശിയെയാണ് അത്യന്തം പുണ്യദായിനിയായ ‘ദേവശയനി/ശയനി’ വ്രതമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ മഹിമ ആവർത്തിച്ച് പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ശ്രവണമാത്രം കൊണ്ടും പാപനാശം, സ്വർഗ്ഗ-മോക്ഷലാഭം, ഏകാദശി സർവ്വശുദ്ധികാരിണി എന്ന ഉറപ്പ്; കൂടാതെ വാമനപൂജയുടെ മഹത്ത്വവും പറയുന്നു. വാമനാവതാരകഥയിൽ ബലിയുടെ ഭക്തി, ത്രിവിക്രമന്റെ മൂന്ന് പാദചുവടുകളാൽ ത്രിലോകവ്യാപ്തി, അവസാന പാദം ബലിയുടെ പുറത്ത് വെച്ച് അവനെ രസാതലത്തിലേക്ക് അയക്കൽ എന്നിവ വര്ണിക്കുന്നു. എങ്കിലും വിഷ്ണു ബലിയെ അനുഗ്രഹിച്ച് ദിവ്യ വരങ്ങൾ നൽകുന്നു. പിന്നീട് ഹരിയുടെ ‘യോഗനിദ്ര’യിലെ ശയനം ശയനി മുതൽ കാർത്തികി/ബോധിനി വരെ ഉള്ള ചാതുർമാസ്യകാലമായി വിശദീകരിക്കുന്നു. ജാഗരണം, പൂജ, മാസാനുസൃത ആഹാരനിയമങ്ങൾ—ശ്രാവണത്തിൽ ഇലക്കറികൾ, ഭാദ്രപദത്തിൽ തൈര്, ആശ്വയുജത്തിൽ പാൽ, കാർത്തികയിൽ പയർവർഗ്ഗം/ശിംബി ധാന്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കൽ—എന്നിവ നിർദ്ദേശിച്ച് ഏകാദശിയെ സർവ്വലോക പാവനിയായി സ്ഥാപിക്കുന്നു.