Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

Invocations, Definition and Authority of Purāṇa, Pulastya–Bhīṣma Frame, and the Creation–Dissolution Schema

पादमस्य विदन्सम्यग्योधीयीत जितेंद्रियः । तेनाधीतं पुराणं स्यात्सर्वं नास्त्यत्र संशयः

pādamasya vidansamyagyodhīyīta jiteṃdriyaḥ | tenādhītaṃ purāṇaṃ syātsarvaṃ nāstyatra saṃśayaḥ

ജിതേന്ദ്രിയനായ ഒരാൾ ഈ പുരാണത്തിന്റെ ഒരു പാദം (നാലിലൊന്ന്) പോലും ശരിയായി ഗ്രഹിച്ചാൽ, അത് പഠിക്കണം; അതിനാൽ സമഗ്രപുരാണം പഠിച്ചതായി തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

पादम्a quarter / a part
पादम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
अस्यof this (Purāṇa)
अस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
विदन्knowing
विदन्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√vid (धातु) + śatṛ (कृत् प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘जितेन्द्रियः’ इत्यस्य सहविशेषणम्
सम्यक्properly
सम्यक्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (adverb)
अध्यीयीतshould study
अध्यीयीत:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootadhi-√i (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
जितेन्द्रियःone who has conquered the senses
जितेन्द्रियः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeAdjective
Rootjita-indriya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘जित’(√ji + kta, conquered) + ‘इन्द्रिय’ (senses)
तेनby that / thereby
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; हेतु/साधनार्थे
अधीतम्studied
अधीतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootadhi-√i (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘पुराणम्’ इत्यस्य विधेय/विशेषणम्
पुराणम्the Purāṇa
पुराणम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpurāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
स्यात्would be / becomes
स्यात्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सर्वम्entirely / all
सर्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सम्पूर्णम्’ अर्थे
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अत्रhere / in this matter
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃśaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Unspecified (narratorial/instructional voice within Sṛṣṭikhaṇḍa)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes: विदन् + सम्यक् → विदन्सम्यक्; सम्यक् + अध्यीयीत → सम्यगध्यीयीत (क्→ग्); जित + इन्द्रियः → जितेन्द्रियः; तेन + अधीतम् → तेनाधीतम्; स्यात् + सर्वम् → स्यात्सर्वम्; न + अस्ति → नास्ति

FAQs

It recommends disciplined study/recitation by a jitendriya (self-controlled person), emphasizing correct understanding rather than mere quantity of verses.

The verse presents a traditional Purāṇic idea: grasping the essential meaning with proper comprehension can confer the fruit of the whole, because the core teaching is effectively assimilated.

Self-mastery (jitendriyatā)—control of the senses—is highlighted as key for fruitful learning and internalization of the Purāṇa’s teaching.