Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Instruction on All Dharma

in the context of Rāma’s Aśvamedha

अगस्त्य उवाच । गंगाजलसमानेन वर्णेन वपुषा शुभः । कर्णे श्यामो मुखे रक्तः पीतः पुच्छे सुलक्षितः

agastya uvāca | gaṃgājalasamānena varṇena vapuṣā śubhaḥ | karṇe śyāmo mukhe raktaḥ pītaḥ pucche sulakṣitaḥ

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ ദേഹരൂപം മംഗളകരം; വർണം ഗംഗാജലത്തിനെപ്പോലെ. ചെവികൾ ശ്യാമം, മുഖം രക്തവർണം, വാൽ പീതവർണം—ഈ ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ വ്യക്തമായി അടയാളപ്പെടുന്നു.

agastyaḥAgastya
agastyaḥ:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootagastya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट्; प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
gaṃgā-jala-samānenawith a color like Ganges water
gaṃgā-jala-samānena:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootgaṃgā + jala + samāna (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक-समासान्त विशेषण; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; तत्पुरुषः (‘equal to Ganges-water’)
varṇenaby color
varṇena:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootvarṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन
vapuṣāby body/appearance
vapuṣā:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootvapus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया, एकवचन
śubhaḥauspicious, handsome
śubhaḥ:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootśubha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
karṇein the ear(s)
karṇe:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkarṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
śyāmaḥdark
śyāmaḥ:
Karta (Predicate/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootśyāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
mukheon the face
mukhe:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
raktaḥred
raktaḥ:
Karta (Predicate/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootrakta (प्रातिपदिक/कृदन्त-प्रायः)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
pītaḥyellow
pītaḥ:
Karta (Predicate/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootpīta (प्रातिपदिक/कृदन्त-प्रायः)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
pucchein the tail
pucche:
Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootpuccha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
su-lakṣitaḥwell-marked, clearly distinguished
su-lakṣitaḥ:
Karta (Predicate/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय-उपसर्ग) + lakṣita (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (‘well-marked’)

Agastya

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: river

Sandhi Resolution Notes: gaṃgājalasamānena = gaṃgā-jala-samānena; su-lakṣitaḥ is a prefixed adjective (su + lakṣitaḥ).

A
Agastya
G
Gaṅgā

FAQs

The speaker is the sage Agastya, describing an auspicious figure identified by specific colors/marks on different body parts.

Gaṅgā is a paradigmatic symbol of purity and auspiciousness; comparing complexion to Gaṅgā water conveys sanctity, clarity, and благоприятность (auspicious quality) in a culturally resonant way.

The verse highlights discernment through “lakṣaṇas” (recognizable signs): spiritual narratives often teach careful recognition of auspicious qualities rather than being misled by superficial appearance alone.