Adhyaya 13

Verse 1

सोमशर्मोवाच । लक्षणं ब्रह्मचर्यस्य तन्मे विस्तरतो वद । कीदृशं ब्रह्मचर्यं च यदि जानासि भामिनि

സോമശർമൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭാമിനി! ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ ലക്ഷണം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക; നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ ബ്രഹ്മചര്യം എങ്ങനെയാണെന്നും പറയുക.

Verse 2

नित्यं सत्ये रतिर्यस्य पुण्यात्मा तुष्टितां व्रजेत् । ऋतौ प्राप्ते व्रजेन्नारीं स्वीयां दोषविवर्जितः

സദാ സത്യത്തിൽ രമിക്കുന്ന പുണ്യാത്മാവ് തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു. യോജ്യമായ ഋതു വന്നാൽ, ദോഷരഹിതനായി, തന്റെ സ്വന്തം ഭാര്യയെ സമീപിക്കണം.

Verse 3

स्वकुलस्य सदाचारं कदानैव विमुंचति । एतदेव समाख्यातं गृहस्थस्य द्विजोत्तम

സ്വകുലത്തിന്റെ സദാചാരം അവൻ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഇതുതന്നെയാണ് ഗൃഹസ്ഥന്റെ മുഖ്യനിയമമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 4

ब्रह्मचर्यं मया प्रोक्तं गृहिणामुत्तमं किल । यतीनां तु प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

ഗൃഹസ്ഥർക്കുള്ള ഉത്തമ ബ്രഹ്മചര്യം ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു. ഇനി യതികൾക്കു (സന്ന്യാസികൾക്കു) വേണ്ടതിനെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു; എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക.

Verse 5

दमसत्यसमायुक्तः पापाद्भीतस्तु सर्वदा । भार्यासंगं वर्जयित्वा ध्यानज्ञानप्रतिष्ठितः

ദമവും സത്യവും ഉള്ളവനായി, എപ്പോഴും പാപഭീതിയോടെ, ഭാര്യാസംഗം ഉപേക്ഷിച്ച് ധ്യാനത്തിലും ജ്ഞാനത്തിലും ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായി ഇരിക്കണം.

Verse 6

यतीनां ब्रह्मचर्यं च समाख्यातं तवाग्रतः । तप एव प्रवक्ष्यामि तन्मेनिगदतः शृणु

പ്രിയനേ, യതികളുടെ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം നിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ മുമ്പേ വിശദീകരിച്ചു. ഇനി പ്രത്യേകമായി തപസ്സിനെ കുറിച്ച് പറയും; ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.

Verse 7

आचारेण प्रवर्तेत कामक्रोधविवर्जितः । प्राणिनामुपकाराय संस्थितौद्यमावृतः

മനുഷ്യൻ ആചാരനിയമപ്രകാരം പെരുമാറണം, കാമവും ക്രോധവും വിട്ട്. സർവ്വ ജീവികളുടെ ഉപകാരത്തിനായി സ്ഥിരചിത്തനായി നിരന്തരം പരിശ്രമത്തിൽ ഏർപ്പെടണം.

Verse 8

तप एवं समाख्यातं सत्यमेवं वदाम्यहम् । परद्रव्येष्वलोलुप्त्वं परस्त्रीषु तथैव च

ഇങ്ങനെയാണ് തപസ്സിന്റെ നിർവചനം—ഇത് ഞാൻ സത്യമായി പറയുന്നു: മറ്റുള്ളവരുടെ ധനത്തിൽ ലോഭമില്ലായ്മയും, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യകളോടും അതുപോലെ സംയമവും.

Verse 9

दृष्ट्वा मतिर्न यस्य स्यात्स सत्यः परिकीर्तितः । दानमेव प्रवक्ष्यामि येन जीवंति मानवाः

സത്യം കണ്ടിട്ടും ആരുടെ ബുദ്ധി കുലുങ്ങുന്നില്ലയോ, അവനെയാണ് സത്യവാൻ എന്നു പുകഴ്ത്തുന്നത്. ഇനി മനുഷ്യർ ജീവിക്കാൻ കാരണമാകുന്ന ദാനത്തെ മാത്രം ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു.

Verse 10

आत्मसौख्यं प्रतीच्छेद्यः स इहैव परत्र वा । अन्नस्यापि महादानं सुखस्यैव ध्रुवस्य वा

മനുഷ്യൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ ക്ഷേമസുഖം സ്വീകരിച്ച് അതിനെ সাধിക്കണം—ഈ ലോകത്തിലായാലും പരലോകത്തിലായാലും. അന്നദാനം എന്ന മഹാദാനവും സാരത്തിൽ സുഖപ്രദം; സ്ഥിരവും ദീർഘകാലികവുമായ സുഖം നൽകുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 11

ग्रासमात्रं तथा देयं क्षुधार्ताय न संशयः । दत्ते सति महत्पुण्यममृतं सोश्नुते सदा

ക്ഷുധാർത്തനായവന് ഒരു ഗ്രാസമാത്രം പോലും നൽകേണ്ടതാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദാനം ചെയ്താൽ മഹാപുണ്യം ഉദിക്കുന്നു; ദാതാവ് നിത്യവും അമൃതഫലം അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 12

दिनेदिने प्रदातव्यं यथाविभवसंभवम् । तृणं शय्यां च वचनं गृहच्छायां सुशीतलाम्

ദിവസംതോറും തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം—തൃണമെങ്കിലും, ശയ്യയെങ്കിലും, മധുരവചനമെങ്കിലും, ഗൃഹത്തിന്റെ സുഷീതള നിഴലെങ്കിലും അർപ്പിക്കണം.

Verse 13

भूमिमापस्तथा चान्नं प्रियवाक्यमनुत्तमम् । आसनं वचनालापं कौटिल्येन विवर्जितम्

അതിഥിക്ക് താമസസ്ഥലം, ജലം, അന്നം നൽകുക; അത്യുത്തമമായ മധുരവചനങ്ങൾ പറയുക. ആസനം നൽകി സംഭാഷിക്കുക—കപടവും കൂറ്റിലതയും വിട്ട്.

Verse 14

आत्मनो जीवनार्थाय नित्यमेव करोति यः । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य एवं दानं ददाति यः

സ്വജീവനോപാധിക്കായി നിത്യകർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ, ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് ഇങ്ങനെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ധന്യൻ ആകുന്നു.

Verse 15

इहैव मोदते सो वै परत्र हि तथैव च । अवंध्यं दिवसं यो वै दानाध्ययनकर्मभिः

അവൻ ഇഹലോകത്തിൽ തന്നെ ആനന്ദിക്കുന്നു; പരലോകത്തിലും അതുപോലെ. ദാനം, അധ്യയനം, ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ദിനം വ്യർത്ഥമാകാതെയാക്കുന്നവൻ ധന്യൻ.

Verse 16

प्रकुर्यान्मानुषो भूत्वा स देवो नात्र संशयः । नियमं च प्रवक्ष्यामि धर्मसाधनमुत्तमम्

മനുഷ്യനായി ഇതു ആചരിക്കുന്നവൻ സംശയമില്ലാതെ ദേവതുല്യനാകുന്നു. ഇനി ധർമ്മസാധനമായ ഉത്തമനിയമം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 17

देवानां ब्राह्मणानां च पूजास्वभिरतो हि यः । नित्यं नियमसंयुक्तो दानव्रतेषु सुव्रत

ദേവന്മാരുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും പൂജയിൽ സദാ നിരതനായി, നിത്യനിയമങ്ങളോടെ യുക്തനായി, ദാനവ്രതങ്ങളിൽ ദൃഢനായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ—അവനേ സുവ്രതൻ.

Verse 18

उपकारेषु पुण्येषु नियमोऽयं प्रकीर्तितः । क्षमारूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तम

ഉപകാരരൂപമായ പുണ്യകർമ്മങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് ഈ നിയമം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഇനി ക്ഷമയുടെ സ്വരൂപം ഞാൻ പറയുന്നു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ശ്രവിക്കൂ.

Verse 19

पराक्रोशं हि संश्रुत्य ताडिते सति केनचित् । क्रोधं न चैव गच्छेत्तु ताडितो न हि ताडयेत्

കഠിനമായ അപമാനം കേട്ടാലും, ആരെങ്കിലും അടിച്ചാലും, ക്രോധത്തിലേക്ക് പോകരുത്; കാരണം അടിയേറ്റവൻ തിരിച്ചടിക്കരുത്.

Verse 20

सहिष्णुः स्यात्स धर्मात्मा नहि रागं प्रयाति च । समश्नाति परं सौख्यमिह चामुत्र वापि च

ധർമ്മാത്മാവ് സഹിഷ്ണുവായിരിക്കണം; അവൻ രാഗാസക്തിയിലേക്കു വീഴുന്നില്ല. ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അവൻ പരമസുഖം അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 21

एवं क्षमा समाख्याता शौचमेवं वदाम्यहम् । सबाह्याभ्यंतरे यो वै शुद्धो रागविवर्जितः

ഇങ്ങനെ ക്ഷമയെ വിശദീകരിച്ചു; ഇനി ഞാൻ ശൗചം (ശുദ്ധി) പറയുന്നു. പുറമേയും ഉള്ളിലും ശുദ്ധനായി, രാഗാസക്തി വിട്ടവനാണ് സത്യത്തിൽ ശുദ്ധൻ.

Verse 22

स्नानाचमनकैरेव व्यवहारेण वर्तते । शौचमेवं समाख्यातमहिंसां तु वदाम्यहम्

സ്നാനം, ആചമനം, ശുദ്ധമായ ഇടപാടുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശൗചം നിലനിൽക്കും. ഇങ്ങനെ ശൗചം പറഞ്ഞു; ഇനി ഞാൻ അഹിംസയെ പറയുന്നു.

Verse 23

तृणमपि विना कार्यञ्छेत्तव्यं न विजानता । अहिंसानिरतो भूयाद्यथात्मनि तथापरे

ആവശ്യമില്ലാതെ പുല്ലിന്റെ തുമ്പും മുറിക്കരുതെന്ന് അറിയാതിരുന്നാലും, അഹിംസയിൽ തന്നെ നിരതനാകണം—സ്വയംപോലെ മറ്റുള്ളവരോടും.

Verse 24

शांतिमेव प्रक्ष्यामि शांत्या सुखं समश्नुते । शांतिरेव प्रकर्तव्या क्लेशान्नैव परित्यजेत्

ഞാൻ ശാന്തിയേ മാത്രം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ശാന്തിയാൽ തന്നെയാണ് സുഖം അനുഭവിക്കുന്നത്. ശാന്തിയേ വളർത്തണം; ക്ലേശങ്ങളിലുമെങ്കിലും അതിനെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

Verse 25

भूतवैरं विसृज्यैव मन एवं प्रकारयेत् । एवं शांतिः समाख्याता अस्तेयं तु वदाम्यहम्

സകല ജീവികളോടുമുള്ള വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സിനെ ഇങ്ങനെ പരിശീലിപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ശാന്തി വ്യാഖ്യാനിച്ചു; ഇനി ഞാൻ അസ്തേയം (അചൗര്യം) പറയുന്നു.

Verse 26

परस्वं नैव हर्तव्यं परजाया तथैव च । मनोभिर्वचनैः कायैर्मन एवं प्रकारयेत्

അന്യന്റെ ധനം ഒരിക്കലും അപഹരിക്കരുത്; പരസ്ത്രീയെയും ലംഘിക്കരുത്. മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം—ഇവ മൂന്നാലും മനസ്സിനെ ഇങ്ങനെ തന്നെ ശാസിക്കണം.

Verse 27

दममेव प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजसत्तम । दमनादिंद्रियाणां वै मनसोपि विकारिणः

ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! ഇനി ഞാൻ നിന്റെ മുമ്പിൽ ദമം (ആത്മസംയമം) വിശദീകരിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ വികാരപ്രവണമായ മനസ്സും വശമാകും.

Verse 28

औद्धत्यं नाशयेत्तेषां स चैतन्यो वशी तदा । शुश्रूषां तु प्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रेषु यादृशी

അവരുടെ ഔദ്ധത്യ (അഹങ്കാരം) നശിപ്പിക്കണം; അപ്പോൾ ആ ചൈതന്യവാൻ, ആത്മവശൻ സ്വയം സ്വാധീനിയായിത്തീരും. ഇനി ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറയുന്ന ശുശ്രൂഷ (ഭക്തിപൂർവ സേവനം) എങ്ങനെയെന്നു ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 29

पूर्वाचार्यैर्यथा प्रोक्ता तामेवं प्रवदाम्यहम् । वाचा देहेन मनसा गुरुकार्यं प्रसाधयेत्

പൂർവാചാര്യർ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് ഞാനും പറയുന്നു. വാക്ക്, ദേഹം, മനസ്സ്—ഇവയാൽ ഗുരുവിന്റെ കാര്യം സഫലമാക്കണം.

Verse 30

जायतेऽनुग्रहो यत्र शुश्रूषा सा निगद्यते । सांगो धर्मः समाख्यातस्तवाग्रे द्विजसत्तम

അനുഗ്രഹം ഉദിക്കുന്ന സേവനത്തെയാണ് ശുശ്രൂഷ എന്ന് പറയുന്നത്. ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിന്റെ മുമ്പിൽ സാംഗധർമ്മം (സഹായകാചാരങ്ങളോടുകൂടിയ ധർമ്മം) വിശദീകരിച്ചു.

Verse 31

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि श्रोतुमिच्छसि यत्पते । ईदृशे चापि धर्मे तु वर्तते यो नरः सदा

ഹേ പ്രഭോ! നിങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഞാൻ പിന്നെയും പറയുന്നു—ഇത്തരം ധർമ്മത്തിൽ സദാ സ്ഥിരനായി നിലകൊള്ളുന്ന മനുഷ്യനെക്കുറിച്ച്.

Verse 32

संसारे तस्य संभूतिः पुनरेव न जायते । स्वर्गं गच्छति धर्मेण सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

ഈ സംസാരചക്രത്തിൽ അവന് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകുകയില്ല. ധർമ്മബലത്താൽ അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—ഇത് സത്യം, സത്യമെന്നു ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 33

एवं ज्ञात्वा महाप्राज्ञ धर्ममेव व्रजस्व हि । सर्वं हि प्राप्यते कांत यदसाध्यं महीतले

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ! ഇതറിഞ്ഞ് നിശ്ചയമായി ധർമ്മത്തെയേ ആശ്രയിക്ക. ഹേ പ്രിയേ! എല്ലാം ലഭിക്കും—ഭൂമിയിൽ അസാധ്യം എന്തുണ്ട്?

Verse 34

धर्मप्रसादतस्तस्मात्कुरु वाक्यं ममैव हि । भार्यायास्तुवचः श्रुत्वा सोमशर्मा सुबुद्धिमान्

അതുകൊണ്ട് ധർമ്മപ്രസാദത്താൽ എന്റെ വാക്കുപോലെ തന്നെ ചെയ്യുക. ഭാര്യയുടെ വചനം കേട്ട് സുബുദ്ധിമാനായ സോമശർമൻ അത് അംഗീകരിച്ചു.

Verse 35

पुनः प्रोवाच तां भार्यां सुमनां धर्मवादिनीम्

വീണ്ടും ധർമ്മവചനം പറയുന്ന ഭാര്യ സുമനയോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.