Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

The Greatness of Haridvāra

Gaṅgādvāra-māhātmya

यत्रायजत यज्ञेशं पुरा दक्षः प्रजापतिः । तत्क्षेत्रं पुण्यदं नॄणां सर्वपातकनाशनम् ॥ ५ ॥

yatrāyajata yajñeśaṃ purā dakṣaḥ prajāpatiḥ | tatkṣetraṃ puṇyadaṃ nṝṇāṃ sarvapātakanāśanam || 5 ||

എവിടെ പുരാതനകാലത്ത് പ്രജാപതി ദക്ഷൻ യജ്ഞേശ്വരനെ ഉദ്ദേശിച്ച് യാഗം നടത്തി, ആ ക്ഷേത്രം മനുഷ്യർക്കു പുണ്യദായകവും സർവ്വപാപനാശകവും ആകുന്നു।

यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक (locative adverb)
आयजतworshipped/sacrificed to
आयजत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√यज् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
यज्ञेशम्the Lord of sacrifice
यज्ञेशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयज्ञेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: यज्ञस्य ईशः (lord of sacrifice)
पुराformerly
पुरा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
दक्षःDakṣa
दक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रजापतिःthe Prajāpati
प्रजापतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: प्रजायाः पतिः (lord of creatures); apposition to दक्षः
तत्-क्षेत्रम्that sacred place/field
तत्-क्षेत्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: तत् एव क्षेत्रम् (that very sacred field)
पुण्यदम्bestowing merit
पुण्यदम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्यद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: पुण्यं ददाति (giving merit)
नॄणाम्of men/people
नॄणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive), बहुवचन
सर्व-पातक-नाशनम्destroying all sins
सर्व-पातक-नाशनम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + पातक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: सर्वेषां पातकानां नाशनम् (destroyer of all sins)

Suta (narrating the Tirtha-Mahatmya dialogue in Uttara-Bhaga)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

D
Daksha Prajapati
Y
Yajnesha

FAQs

It identifies a specific kṣetra as exceptionally purifying because it is sanctified by Dakṣa’s ancient yajña to Yajñeśa, declaring the place a giver of puṇya and a destroyer of sins.

By centering the holiness of the place on worship offered to the divine “Lord of Sacrifice,” it implies that devotion expressed through reverent worship (yajña/arcana) and pilgrimage to such a kṣetra supports inner purification.

Ritual application is emphasized: the verse presumes knowledge of yajña procedure and sacred-site efficacy (kalpa/śrauta-smārta practice), where proper worship and kṣetra-sevā are linked to puṇya and pāpa-kṣaya.