Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Tīrtha-vidhi (Procedure for Holy Places) — Prayāgarāja-māhātmya

श्राद्धं तु तैर्थिकं प्रोक्तं पितॄणां तृप्तिकारकम् । अकालेऽप्यथवा काले तीर्थश्राद्धं तथा नरैः ॥ ४१ ॥

śrāddhaṃ tu tairthikaṃ proktaṃ pitṝṇāṃ tṛptikārakam | akāle'pyathavā kāle tīrthaśrāddhaṃ tathā naraiḥ || 41 ||

തീർത്ഥത്തിൽ നിർവഹിക്കുന്ന ശ്രാദ്ധം ‘തൈർത്ഥികം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് പിതൃദേവന്മാർക്ക് തൃപ്തി നൽകുന്നു. അതിനാൽ സമയമായാലും അസമയമായാലും മനുഷ്യർ തീർത്ഥശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം.

श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्ययम्
तैर्थिकम्tīrtha-related (pilgrimage)
तैर्थिकम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतीर्थिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (pertaining to a tīrtha/pilgrimage)
प्रोक्तम्is declared
प्रोक्तम्:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicative)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) + क्त → प्रोक्त (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तम् (past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘(इदं) प्रोक्तम्’ = is said/declared
पितॄणाम्of the ancestors
पितॄणाम्:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (Beneficiary/Genitive)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः (Masculine), षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम् (Plural)
तृप्तिकारकम्causing satisfaction
तृप्तिकारकम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतृप्ति + कारक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (causing satisfaction)
अकालेat an improper time
अकाले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeNoun
Rootअकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
अपिeven
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्ययम् (even/also)
अथवाor
अथवा:
विकल्प (Alternative marker)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्ययम् (or else)
कालेat the proper time
काले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
तीर्थश्राद्धम्tīrtha-śrāddha (śrāddha at a sacred place)
तीर्थश्राद्धम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतीर्थ + श्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्
तथाthus/likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (thus/in that manner)
नरैःby men
नरैः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), बहुवचनम् (Plural)

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

P
Pitṛs

FAQs

It elevates tīrtha-śrāddha as a highly efficacious ancestral rite, emphasizing that offerings made at sacred places directly bring tṛpti (satisfaction) to the Pitṛs.

While primarily ritual-focused, it aligns bhakti with reverent duty: honoring ancestors at tīrthas is presented as a sacred act done with faith (śraddhā), supporting a devotional life rooted in dharma.

Kalpa (ritual discipline) is implied—specifically the rules concerning śrāddha and its timing (kāla vs. akāla), with the text stressing that tīrtha context can authorize performance even outside the usual schedule.