Shloka 54

Tīrtha-yātrā-varṇana

Description of Pilgrimage to the Sacred Fords

Devanagari script

तदा विमुक्तेति सुरैर्हरस्य नाम स्मृतं पुण्यतमाक्षराढ्यम् । मोक्षप्रदं स्थावरजंगमानां ये प्राणिनः पञ्चतां यांति तत्र ॥ ५४ ॥

Transliteration

tadā vimukteti surairharasya nāma smṛtaṃ puṇyatamākṣarāḍhyam | mokṣapradaṃ sthāvarajaṃgamānāṃ ye prāṇinaḥ pañcatāṃ yāṃti tatra || 54 ||

Translation

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഹരിയുടെ ‘വിമുക്ത’ എന്ന നാമം സ്മരിച്ചു—അത്യന്തം പുണ്യവും ദിവ്യാക്ഷരസമൃദ്ധവുമുള്ളത്. അത് മോക്ഷപ്രദം; അവിടെ സ്ഥാവര-ജംഗമമായ ഏതു ജീവിയും പഞ്ചത്വം പ്രാപിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• विमुक्ता: ‘Vimuktā’
• विमुक्ता: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इति-शब्देन नामरूपेण (as a name)

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/नामनिर्देशार्थक-अव्यय (quotative)

• सुरैः: by the gods
• सुरैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• हरस्य: of Hara (Śiva)
• हरस्य: Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• नाम: name
• नाम: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन

• स्मृतम्: is called/remembered
• स्मृतम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘स्मृत’, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे/कर्मणि—‘is remembered/called’

• पुण्यतम-अक्षर-आढ्यम्: rich in most sacred syllables
• पुण्यतम-अक्षर-आढ्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुण्यतम (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष (अक्षरैः आढ्यम्; पुण्यतमम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (नाम)

• मोक्ष-प्रदम्: granting liberation
• मोक्ष-प्रदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक) + प्रद (कृदन्त-प्रातिपदिक, √दा)
• Form: उपपद-तत्पुरुष (मोक्षं प्रददाति), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (नाम)

• स्थावर-जङ्गमानाम्: of immobile and mobile beings
• स्थावर-जङ्गमानाम्: Sambandha/Genitive (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक) + जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: इतरेतर-द्वन्द्व (स्थावराः च जङ्गमाः च), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धः (प्राणिनः)

• ये: who
• ये: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन; सम्बन्धक-यः-तद्

• प्राणिनः: living beings
• प्राणिनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन; ‘ये’ इत्यस्य विशेष्य

• पञ्चताम्: death (state of five-ness)
• पञ्चताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्चता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; ‘पञ्चत्व’ = death (becoming five elements)

• यान्ति: go/attain
• यान्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

Speaker

Suta (narrating the Tirtha-Mahatmya; within the Purana’s discourse tradition)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Hari
• Suras (Devas)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It declares that remembrance/utterance of Hari’s sacred name “Vimukta,” especially in a tirtha context, is itself a moksha-giving power, extending compassionately to all beings who die there.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It centers liberation on nāma-smṛti—devotional remembrance of Hari’s name—showing bhakti as an accessible means where divine grace operates through the holy name.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse implicitly highlights Śikṣā and Vyākaraṇa principles: the sanctity and efficacy of “akṣara” (syllables) in correct name-recitation/remembering, a core idea behind mantra and liturgical pronunciation.