Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Mohinī-prashna

The Question about Mohinī

अनुकूलं नृणां प्रोक्तं क्षीणानां वरवर्णिनि । मूलं फलं पयस्तोयमुपभोज्यं मुनीश्वरैः ॥ ७ ॥

anukūlaṃ nṛṇāṃ proktaṃ kṣīṇānāṃ varavarṇini | mūlaṃ phalaṃ payastoyamupabhojyaṃ munīśvaraiḥ || 7 ||

ഹേ വരവർണിനീ! ക്ഷീണിച്ച മനുഷ്യർക്കു അനുകൂലമെന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു—കിഴങ്ങുകൾ, ഫലങ്ങൾ, പാൽ, ജലം; ഇവ മുനീശ്വരന്മാർക്കും ഉപഭോജ്യമാണ്.

अनुकूलम्favourable, suitable
अनुकूलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनुकूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; adjective used predicatively
नृणाम्of men/people
नृणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन
प्रोक्तम्said, declared
प्रोक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with अनुकूलम्
क्षीणानाम्of the weakened/emaciated
क्षीणानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootक्षीण (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from क्षि/क्षी धातु)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; qualifying नृणाम्
वरवर्णिनिO fair-complexioned (lady)
वरवर्णिनि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवरवर्णिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन; compound वर + वर्णिनी
मूलम्root (edible root)
मूलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
फलम्fruit
फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
पयःmilk
पयः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; first member of coordination with तोयम्
तोयम्water
तोयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उपभोज्यम्fit to be consumed
उपभोज्यम्:
Vidhi/Prayojya (विधेय/प्रयोज्य)
TypeAdjective
Rootउप-भुज् (धातु) + यत् (कृदन्त)
Formकर्तरि/कर्मणि साधारण-योग्यतावाचक कृदन्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be consumed/fit to be enjoyed’
मुनीश्वरैःby the lords among sages
मुनीश्वरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुनीश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; compound मुनि + ईश्वर

Sanatkumara (in dialogue with Narada; addressing a woman as varavarṇinī)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

N
Narada
S
Sanatkumara
M
Munis

FAQs

It defines a sāttvika, non-harmful diet—roots, fruits, milk, and water—as spiritually appropriate, especially during austerities and pilgrimage contexts, even for accomplished sages.

By recommending simplicity and restraint in food, it supports bhakti through bodily steadiness and purity, making the mind fit for remembrance, worship, and tīrtha observances.

It aligns with Kalpa (ritual discipline) by stating allowable consumables during vrata/niyama, especially when the practitioner is kṣīṇa (weakened), indicating practical rule-based dharma.