Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

The Discourse of Rukmāṅgada

Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma

आशीनं शयने दिव्ये मोहिनीबाहुसंवृतम् । संघृष्टँ हि कुचाग्रेण स्वर्णकुंभनिभेन हि ॥ ७ ॥

āśīnaṃ śayane divye mohinībāhusaṃvṛtam | saṃghṛṣṭaṃ hi kucāgreṇa svarṇakuṃbhanibhena hi || 7 ||

അവൻ ദിവ്യശയ്യയിൽ ഇരുന്നിരുന്നു; മോഹിനിയുടെ ഭുജവലയത്തിൽ പൊതിഞ്ഞിരുന്നു. സ്വർണക്കുംഭസദൃശമായ അവളുടെ കുചാഗ്രങ്ങളുടെ സ്പർശത്തിൽ അവൻ അമർത്തപ്പെടുകയും ഘർഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു।

āśīnamseated, reclining
āśīnam:
Karma (कर्म/object described)
TypeAdjective
Rootāśīna (कृदन्त; √ās (आस् धातु) + क्त/क्तिन्-प्राय)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त (seated/reclining) qualifying rājānam (from previous context)
śayaneon a bed
śayane:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootśayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative singular)
divyedivine
divye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying śayane)
mohinī-bāhu-saṃvṛtamenclosed by Mohinī’s arms
mohinī-bāhu-saṃvṛtam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmohinī (प्रातिपदिक) + bāhu (प्रातिपदिक) + saṃvṛta (कृदन्त; √vṛ (वृ धातु) + क्त; उपसर्ग: सम्-)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समर्थ, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (मोहिन्याः बाहुभिः संवृतम्) qualifying āśīnam
saṃghṛṣṭamrubbed, pressed
saṃghṛṣṭam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃghṛṣṭa (कृदन्त; √ghṛṣ (घृष् धातु) + क्त; उपसर्ग: सम्-)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-समर्थ, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (rubbed/pressed)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
kuca-agreṇawith the tip/front of the breast
kuca-agreṇa:
Karana (करण/instrument)
TypeNoun
Rootkuca (प्रातिपदिक) + agra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (कुचस्य अग्रेण)
svarṇa-kuṃbha-nibhenalike a golden pot
svarṇa-kuṃbha-nibhena:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsvarṇa (प्रातिपदिक) + kuṃbha (प्रातिपदिक) + nibha (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (स्वर्णकुंभ इव निभः) qualifying kuca-agreṇa
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)

Narrator (Purāṇic narration within Uttara-Bhāga; traditionally Sūta relating the account)

Vrata: none

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: adbhuta

M
Mohinī

FAQs

The verse uses vivid Purāṇic imagery to depict enchantment (māyā) and sensual delusion, serving as a narrative device to highlight how beings can be captivated by appearance and pleasure, thereby implying the need for discrimination and dharmic restraint.

By portraying the overwhelming power of fascination, the verse indirectly points to bhakti as a stabilizing refuge—devotion to the Lord helps the mind turn away from मोह (delusion) and remain anchored in higher remembrance rather than sensory entanglement.

No direct Vedāṅga instruction (like Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Kalpa) appears in this verse; it functions primarily as Purāṇic narrative description used to convey ethical and psychological caution.