Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

The Vision of Mohinī (मोहिनी-दर्शनम्)

लघुर्भूत्वा गुरुं त्यक्त्वा पुत्रोपरि द्विजोत्तम । राज्यशासनजं भारं दुर्वहं यच्च भूमिपैः ॥ १९ ॥

laghurbhūtvā guruṃ tyaktvā putropari dvijottama | rājyaśāsanajaṃ bhāraṃ durvahaṃ yacca bhūmipaiḥ || 19 ||

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഗുരുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് താൻ ദായിത്വത്തിൽ നിന്ന് ലഘുവായി, രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന—ഭൂപന്മാർക്ക് ദുഷ്‌കരമായ—ഭാരം പുത്രന്റെ മേൽ ഏല്പിച്ചു.

लघुःlight (in burden)
लघुः:
Karta-anvaya (कर्ता-सम्बन्ध/Predicate)
TypeAdjective
Rootलघु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भावे/कर्तरि प्रयोगे (as predicate)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial participle)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), पूर्वकाल (prior action)
गुरुम्heavy (one)
गुरुम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (adjective) used substantively (the heavy [burden])
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial participle)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), पूर्वकाल (prior action)
पुत्रon the son
पुत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (in sense with उपरि)
उपरिupon
उपरि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
Formअव्यय; उपर्यर्थे (upon/on)
द्विजोत्तमO best of the twice-born
द्विजोत्तम:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमः)
राज्यशासनजम्arising from ruling the kingdom
राज्यशासनजम्:
Karma-anvaya (कर्म-सम्बन्ध/Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootराज्य + शासन + ज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्यशासनात् जातम्)
भारम्burden
भारम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootभार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
दुर्वहम्hard to bear
दुर्वहम्:
Karma-anvaya (कर्म-सम्बन्ध/Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootदुर् + वह (धातु) → दुर्वह (प्रातिपदिक/कृदन्त-योग्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण of भारम्
यत्which
यत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun) referring to भारम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
भूमिपैःby kings
भूमिपैः:
Kartr-karana (कर्तृ-करण/Agent in passive sense or doer-group)
TypeNoun
Rootभूमिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूमेः पाः)

Narada (narrating/teaching within the Uttara-Bhaga discourse)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

FAQs

It highlights dharmic accountability: renouncing one’s rightful duty—especially by forsaking the guru—does not remove karma; it merely shifts a heavy obligation onto others, here the son, while kingship itself is portrayed as a difficult, duty-laden path.

By implication, it teaches that true devotion is not escapism: bhakti is aligned with dharma, including honoring the guru and carrying one’s ordained responsibilities without selfishly transferring them to dependents.

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught directly; the practical takeaway is niti/rajadharma—administration is a ‘durvaha’ burden requiring discipline, counsel (guru), and ethical governance.