Bhakti-Śraddhā-Ācāra-Māhātmya and the Commencement of the Mārkaṇḍeya Narrative

Verse 1

सनक उवाच । श्रद्धापूर्वाः सर्वधर्मा मनोरथफलप्रदाः । श्रद्धयासाध्यते सर्वं श्रद्धया तुष्यते हरिः ॥ १ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും ശ്രദ്ധാപൂർവ്വമായവയും അഭിലഷിതഫലം നൽകുന്നവയും ആകുന്നു. ശ്രദ്ധയാൽ എല്ലാം സാദ്ധ്യമാകുന്നു; ശ്രദ്ധയാൽ ഹരി പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 2

भक्तिर्भक्त्यैव कर्त्तव्यातथा कर्माणि भक्तितः । कर्मश्चद्धाविहीनानि न सिध्यन्तिं द्विजोत्तमाः ॥ २ ॥

ഭക്തി ഭക്തിയാൽ തന്നേ ചെയ്യേണ്ടതാണ്; അതുപോലെ കർമ്മങ്ങളും ഭക്തിഭാവത്തിൽ നിന്നു ചെയ്യണം. ശ്രദ്ധയില്ലാത്ത കർമ്മങ്ങൾ സിദ്ധിയിലേക്കെത്തുകയില്ല, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ।

Verse 3

यथाऽलोको हि जन्तूनां चेष्टाकारणतां गतः । तथैव सर्वसिद्धीनां भक्तिः परमकारणम् ॥ ३ ॥

എങ്ങനെ പ്രകാശം ജീവികളുടെ പ്രവർത്തനത്തിന് കാരണമാകുന്നുവോ, അതുപോലെ എല്ലാ സിദ്ധികളുടെയും പരമകാരണം ഭക്തിയാകുന്നു।

Verse 4

यथा समस्त लोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम् । तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिरिष्यते ॥ ४ ॥

എങ്ങനെ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ജീവൻ ജലമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെടുന്നുവോ, അതുപോലെ എല്ലാ സിദ്ധികളുടെയും ജീവൻ ഭക്തിയെന്നു അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 5

यथा भूमिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वकार्य्याणि साधयेत् ॥ ५ ॥

എങ്ങനെ ഭൂമിയെ ആശ്രയിച്ച് എല്ലാ ജീവികളും ജീവിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഭക്തിയെ ആശ്രയിച്ച് എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും സിദ്ധിയിലേക്കെത്തുന്നു.

Verse 6

श्रद्धाबँल्लभते धर्म्मं श्रद्धावानर्थमाप्नुयात् । श्रद्धया साध्यते कामः श्रद्धावान्मोक्षमान्पुयात् ॥ ६ ॥

ശ്രദ്ധയാൽ ധർമ്മം ലഭിക്കുന്നു; ശ്രദ്ധാവാൻ സമ്പത്ത് നേടുന്നു. ശ്രദ്ധയാൽ ആഗ്രഹം സിദ്ധിക്കുന്നു; ശ്രദ്ധാവാൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 7

न दानैर्न तपोभिर्वा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । भक्तिहीनेर्मुनिश्चेष्ठ तुष्यते भगवान्हरिः ॥ ७ ॥

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ദാനം, തപസ്, അല്ലെങ്കിൽ ധാരാളം ദക്ഷിണയുള്ള യജ്ഞങ്ങൾ കൊണ്ടും—ഭക്തിയില്ലാത്തവനിൽ—ഭഗവാൻ ഹരി പ്രസന്നനാകുന്നില്ല.

Verse 8

मेरुमात्रसुवर्णानां कोटिकोटिसहस्रशः । दत्ता चाप्यर्थनाशाय यतोभक्तिविवर्जिता ॥ ८ ॥

മേരു പർവ്വതത്തോളം സ്വർണം കോടിക്കോടിയായി സഹസ്രവട്ടം ദാനം ചെയ്താലും, ഭക്തിവിവർജിതമായാൽ അത് അവസാനം ധനനാശത്തിനേ കാരണമാകുന്നു.

Verse 9

अभक्त्या यत्तपस्तप्तैः केवलं कायशोषणम् । अभक्त्या यद्धुतं हव्यं भस्मनि न्यस्तहव्यवत् ॥ ९ ॥

ഭക്തിയില്ലാതെ ചെയ്ത തപസ് വെറും ദേഹശോഷണമത്രം; ഭക്തിയില്ലാതെ അർപ്പിച്ച ഹവ്യം ഭസ്മത്തിൽ വെച്ച ഹവിപോലെ നിഷ്ഫലം.

Verse 10

यत्किञ्चित्कुरुते कर्म्मश्रद्धयाऽप्यणुमात्रकम् । तन्नाम जायते पुंसां शाश्वतं प्रतीदायकम् ॥ १० ॥

മനുഷ്യൻ ശ്രദ്ധയോടെ അണുമാത്രമായാലും ഏതെങ്കിലും കര്‍മ്മം ചെയ്താൽ, അതു തന്നെ അവനു ശാശ്വത പുണ്യവും യശസ്സും ലഭിക്കാനുള്ള അംഗീകാരകാരണമാകും.

Verse 11

अश्वमेघसहस्त्रं वा कर्म्म वेदोदितं कृतम् । तत्सर्वं निष्फलं ब्रह्मन्यदि भक्तिविवर्जितम् ॥ ११ ॥

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! സഹസ്ര അശ്വമേധയാഗങ്ങളോ വേദോക്ത കര്‍മ്മങ്ങളോ ചെയ്താലും, ഭക്തിയില്ലെങ്കിൽ അവയൊക്കെയും നിഷ്ഫലമത്രേ.

Verse 12

हरिभक्तिः परा नॄणां कामधेनूपमा स्मृता । तस्यां सत्यां पिबन्त्यज्ञाः संसारगरलं ह्यहो ॥ १२ ॥

മനുഷ്യർക്കു പരമമായ ഹരിഭക്തി കാമധേനുവിനോടു ഉപമിക്കപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും ആ സത്യഭക്തി ഉണ്ടായിട്ടും അജ്ഞർ—അയ്യോ—സംസാരവിഷം കുടിക്കുന്നു.

Verse 13

असारभूते संसारे सारमेतदजात्मज । भगवद्भक्तसङ्गश्च हरिभक्तिस्तितिक्षुता ॥ १३ ॥

ഹേ അജാത്മജ! അസാരമായ ഈ ലോകത്തിൽ സാരം ഇതുമാത്രം—ഭഗവദ്ഭക്തരുടെ സംഗം, ഹരിഭക്തി, കൂടാതെ സ്ഥിരമായ തിതിക്ഷ (സഹിഷ്ണുത).

Verse 14

असूयोपेतमनसां भक्तिदानादिकर्म्म यत् । अवेहि निष्फलं ब्रहंस्तेषां दूरतरो हरिः ॥ १४ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! കുറ്റം കാണുന്ന അസൂയ നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവർ ചെയ്യുന്ന ഭക്തി, ദാനം മുതലായ കർമ്മങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാണെന്ന് അറിയുക; അവർക്കു ഹരി വളരെ ദൂരെയിരിക്കുന്നു।

Verse 15

परिश्रियाभितत्पानां दम्भाचाररतात्मनाम् । मृषा तु कुर्वतां कर्म तेषां दूरतरो हरिः ॥ १५ ॥

ലൗകിക കഷ്ടങ്ങളിൽ ദഗ്ധരായിട്ടും ദംഭാചാരത്തിൽ രമിച്ച് വഞ്ചനയോടെ കർമ്മം ചെയ്യുന്നവരിൽ നിന്ന് ഹരി വളരെ ദൂരെയിരിക്കുന്നു।

Verse 16

पृच्छतां च महाधर्म्मान्वदतां वै मृषा च तान् । धर्मेष्वभक्तिमनसां तेषां दूरतरो हरिः ॥ १६ ॥

മഹാധർമ്മങ്ങളെ ചോദിക്കുന്നവരായാലും, അവയെ പറഞ്ഞിട്ടും അസത്യം പറയുന്നവരായാലും, ധർമ്മകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടും ഭക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സുള്ളവരായാലും—അവർക്കു ഹരി വളരെ ദൂരെയിരിക്കുന്നു।

Verse 17

वेदप्रणिहितो धर्म्मो धर्म्मो वेदो नारायणः परः । तत्राश्रद्धापरा ये तु तेषां दूरतरो हरिः ॥ १७ ॥

ധർമ്മം വേദത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; വേദം തന്നെയാണ് ധർമ്മം; പരമൻ നാരായണൻ. എന്നാൽ അതിൽ അശ്രദ്ധയിൽ പതിഞ്ഞവർക്ക് ഹരി വളരെ ദൂരെയിരിക്കുന്നു।

Verse 18

यस्य धर्म्मविहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति च । स लोहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति ॥ १८ ॥

ധർമ്മമില്ലാതെ ദിവസങ്ങൾ വരുകയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, ഇരുമ്പുപണിക്കാരന്റെ ഭസ്ത്രപോലെ—ശ്വസിച്ചാലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ജീവിക്കുന്നില്ല।

Verse 19

धर्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः । श्रद्धावतां हि सिध्यन्ति नान्यथा ब्रह्मनन्दन ॥ १९ ॥

ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം—ഇവ ശാശ്വത പുരുഷാർത്ഥങ്ങളാണ്. ഹേ ബ്രഹ്മനന്ദന, ഇവ ശ്രദ്ധയുള്ളവർക്കേ സിദ്ധിയാകൂ; അല്ലാതെ അല്ല.

Verse 20

स्वाचारमनतिक्रम्य हरिभक्तिपरो हि यः । स याति विष्णुभवनं यद्वै पश्यन्ति सूरयः ॥ २० ॥

സ്വാചാരം ലംഘിക്കാതെ ഹരിഭക്തിയിൽ പരനായവൻ വിഷ്ണുഭവനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—ആ ധാമം സൂരികൾ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 21

कुर्वन्वेदोदितान्धर्म्मान्मुनीन्द्र स्वाश्रमोचितान् । हरिध्यानपरोयस्तु स याति परमं पदम् ॥ २१ ॥

ഹേ മുനീന്ദ്ര, സ്വന്തം ആശ്രമോചിതമായ വേദോക്ത ധർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട് ഹരിധ്യാനത്തിൽ പരനായവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 22

आचारप्रभवो धर्मः धर्म्मस्य प्रभुरच्युतः । आश्रमाचारयुक्तेन पूजितः सर्वदा हरिः ॥ २२ ॥

ധർമ്മം ആചാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; ധർമ്മത്തിന്റെ പരമാധിപൻ അച്യുതൻ. അതിനാൽ ആശ്രമാചാരത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി ഹരിയെ സദാ പൂജിക്കണം.

Verse 23

यः स्वाचारपरिभ्रष्टः साङ्गवेदान्तगोऽपि वा । स एव पतितो ज्ञेयो यतः कर्मबहिष्कृतः ॥ २३ ॥

സ്വാചാരത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിയവൻ സാംഗവേദാന്തജ്ഞനായാലും—അവനെയാണ് പതിതൻ എന്നു അറിയേണ്ടത്; കാരണം അവൻ കർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതനാകുന്നു.

Verse 24

हरिभक्तिपरि वाऽपि हरिध्यानपरोऽपि वा । भ्रष्टो यः स्वाश्रमाचारात्पतितः सोऽभिधीयते ॥ २४ ॥

ആരെങ്കിലും ഹരിഭക്തിയിൽ ലീനനായിരിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ ഹരിധ്യാനത്തിൽ തത്പരനായിരിക്കട്ടെ; സ്വന്തം ആശ്രമാചാരത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയാൽ അവൻ ‘പതിതൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 25

वेदो वा हरिभक्तिर्वा भक्तिर्वापि महेश्वरे । आचारात्पतितं मूढं न पुनाति द्विजोत्तम ॥ २५ ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! വേദമാകട്ടെ, ഹരിഭക്തിയാകട്ടെ, മഹേശ്വരഭക്തിയാകട്ടെ—ആചാരത്തിൽ നിന്ന് പതിതനായ മൂഢനെ ഇവയൊന്നും ശുദ്ധീകരിക്കുകയില്ല.

Verse 26

पुण्यक्षेत्राभिगमनं पुण्यतीर्थनिषेवणम् । यज्ञो वा विविधो ब्रह्मंस्त्यक्ताचारंन रक्षति ॥ २६ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! പുണ്യക്ഷേത്രദർശനം, പുണ്യതീർത്ഥസേവനം, അല്ലെങ്കിൽ വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ പോലും—ആചാരം ഉപേക്ഷിച്ചവനെ രക്ഷിക്കുകയില്ല.

Verse 27

आचारात्प्राप्यते स्वर्ग आचारात्प्राप्यते सुखम् । आचारात्प्राप्यते मोक्ष आचारात्किं न लभ्यते ॥ २७ ॥

ആചാരത്തിലൂടെ സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കുന്നു, ആചാരത്തിലൂടെ സുഖം ലഭിക്കുന്നു; ആചാരത്തിലൂടെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു—ആചാരത്തിലൂടെ എന്താണ് ലഭിക്കാത്തത്?

Verse 28

आचाराणांतु सर्वेषां योगानां चैव सत्तम् । हरिभक्तेपरि तथा निदानं भक्तिरिष्यते ॥ २८ ॥

ഹേ സത്തമാ! എല്ലാ ആചാരങ്ങളിലും എല്ലാ യോഗങ്ങളിലും നിർണായക കാരണമെന്നു ‘ഭക്തി’യേ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് ഹരിഭക്തി.

Verse 29

भक्त्यैव पूज्यते विष्णुर्वाञ्छितार्थफलप्रदः । तस्मात्समस्तलोकानां भक्तिर्मातेति गीयते ॥ २९ ॥

വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ പൂജിക്കപ്പെടുകയുള്ളൂ; അവൻ ഇഷ്ടഫലദായകൻ. അതുകൊണ്ട് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും ഭക്തിയെ ‘മാതാവ്’ എന്നു പാടിപ്പുകഴ്ത്തുന്നു.

Verse 30

जीवन्ति जन्तवः सर्वे यथा मातराश्रिताः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति धार्म्मिकाः ॥ ३० ॥

എല്ലാ ജീവികളും മാതാവിനെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ ധാർമ്മികരും ഭക്തിയെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു.

Verse 31

स्वाश्रमाचारयुक्तस्य हरिभक्तिर्यदा भवेत् । न तस्य त्रिषु लोकेषु सदृशोऽस्त्यजनन्दन ॥ ३१ ॥

ഹേ അജനന്ദന! സ്വന്തം ആശ്രമാചാരത്തിൽ സ്ഥിരനായവനിൽ ഹരിഭക്തി ഉദിച്ചാൽ, ത്രിലോകങ്ങളിലും അവനോട് തുല്യൻ ആരുമില്ല.

Verse 32

भक्त्या सिध्यन्ति कर्म्माणि कर्म्माणि कर्म्माभिस्तुष्यते हरिः । तस्मिंस्तुष्टे भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षमवाप्यते ॥ ३२ ॥

ഭക്തിയാൽ കർമ്മങ്ങൾ സിദ്ധിക്കുന്നു; ആ കർമ്മങ്ങളാൽ ഹരി പ്രസന്നനാകുന്നു. അവൻ പ്രസന്നനായാൽ ജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു; ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 33

भक्तिस्तु भगवद्भक्तसङ्गेन खलु जायते । सत्सङ्गं प्राप्यते पुम्भिः सुकृतैः पूर्वसञ्चितैः ॥ ३३ ॥

ഭക്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭഗവദ്ഭക്തരുടെ സംഗത്തിലൂടെയേ ജനിക്കുന്നു. അത്തരം സത്സംഗം മനുഷ്യന് മുൻസഞ്ചിത പുണ്യങ്ങളാൽ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 34

वर्णाश्रमाचाररता भगवद्भक्तिलालसाः । कामादिदोष्नि र्मुक्तास्ते सन्तो लोकशिक्षकाः ॥ ३४ ॥

വർണാശ്രമാചാരങ്ങളിൽ നിരതരായി, ഭഗവദ്ഭക്തിക്കായി ആകാംക്ഷയോടെ, കാമാദി ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായവരാണ് യഥാർത്ഥ സന്മാർ; അവർ ലോകത്തിന്റെ ഉപദേശകർ.

Verse 35

सत्ङ्गः परमो ब्रह्मन्न लभ्येताकृतात्मनाम् । यदि लभ्येत विज्ञेयं पुण्यं जन्मान्तरार्जितम् ॥ ३५ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! സത്സംഗം പരമ ശ്രേയസ്സാണ്; എന്നാൽ ആത്മസംയമമില്ലാത്തവർക്ക് അത് ലഭ്യമല്ല. ആരെങ്കിലും അത് ലഭിച്ചാൽ, അത് മുൻജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യഫലമെന്ന് അറിയുക.

Verse 36

पूर्वार्जितानि पापानि नाशमायान्ति यस्य वै । सत्सङ्गतिर्भवेत्तस्य नान्यथा घटते हि सा ॥ ३६ ॥

ആർക്കു സത്സംഗതി ലഭിക്കുന്നുവോ, അവന്റെ മുൻകാലത്ത് സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ തീർച്ചയായും നശിക്കുവാൻ തുടങ്ങുന്നു. അവനേയ്ക്കാണ് ഈ പുണ്യസംഗതി സംഭവിക്കുന്നത്; ഇതു മറ്റെങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.

Verse 37

रविर्हि रशिमजालेन दिवा हन्तिबहिस्तमः । सन्तः सूक्तिमरीच्योश्चान्तर्ध्वान्तं हि सर्वदा ॥ ३७ ॥

സൂര്യൻ തന്റെ കിരണജാലംകൊണ്ട് പകൽ പുറത്തെ ഇരുട്ട് അകറ്റുന്നതുപോലെ, സന്മാർ സുകൃതവചനങ്ങളുടെ കിരണങ്ങളാൽ എപ്പോഴും ഉള്ളിലെ അന്ധകാരം (അജ്ഞാനം) നീക്കുന്നു.

Verse 38

दुर्लभाः पुरुषा लोके भगवद्भक्तिलालसाः । तेषां सङ्गो भवेद्यस्य तस्य शान्तिर्हि शाश्वती ॥ ३८ ॥

ഈ ലോകത്ത് ഭഗവദ്ഭക്തിക്കായി ആകാംക്ഷയുള്ളവർ അത്യന്തം ദുർലഭരാണ്. അത്തരം ഭക്തരുടെ സംഗം ആര്ക്കു ലഭിക്കുമോ, അവന് നിത്യശാന്തി ലഭിക്കും.

Verse 39

नारद उपाच । किंलक्षणा भागवतास्ते च किं कर्म्म कुर्वते । तेषां लोको भवेत्कीदृक्तत्सर्वं ब्रूहि तत्त्वतः ॥ ३९ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവാന്റെ ഭക്തന്മാരായ ഭാഗവതരുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ എന്തെല്ലാം? അവർ ഏതു കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു? അവർ ഏതു ലോകം (ഗതി) പ്രാപിക്കുന്നു? ഇതെല്ലാം സത്യത്തോടുകൂടി എനിക്ക് പറയുക।

Verse 40

त्वं हि भक्तो रमेशस्य देवदेवस्य चक्रिणः । एतान्निगदितुं शक्तस्त्वतो नास्त्यधिकोऽपरः ॥ ४० ॥

നീ രമേശനായ ദേവദേവനും ചക്രധാരിയായ പ്രഭുവും ആയ അവന്റെ ഭക്തനാണ്. ഈ കാര്യങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കാൻ നീ ശക്തനാണ്; ഇതിൽ നിന്നേക്കാൾ മേലാളനും സമനുമില്ല।

Verse 41

सनक उवाच । श्रृणु ब्रह्मन्परं गुह्यं मार्कण्डेयस्य धीमनः । यमुवाच जगन्नाथो योगनिद्राविमोचितः ॥ ४१ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ധീമാനായ മാർകണ്ഡേയന്റെ പരമഗുഹ്യ ഉപദേശം കേൾക്കുക; യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായ ജഗന്നാഥൻ അവനോട് പറഞ്ഞതുതന്നെ അത്।

Verse 42

योऽसौ विष्णुः परं ज्योतिर्देवदेवः सनातनः । जगदूपी जगत्कर्त्ता शिवब्रह्म स्वरुपवान् ॥ ४२ ॥

അവൻ തന്നെയാണ് വിഷ്ണു, പരമജ്യോതി—ദേവദേവനും സനാതനനും. അവൻ ജഗദ്രൂപനും ജഗത്കർത്താവും; ശിവ-ബ്രഹ്മ സ്വരൂപവും അവനിൽ തന്നെയുണ്ട്।

Verse 43

युगान्ते रौद्ररुपेण ब्रह्माण्डलसबृंहितः । जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ ४३ ॥

യുഗാന്തത്തിൽ അവൻ രൗദ്രരൂപം ധരിച്ചു സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡവും നിറയ്ക്കുന്നു; ലോകം ഒരൊറ്റ മഹാസമുദ്രമാകുകയും സ്ഥാവര-ജംഗമ സകല ജീവികളും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നപ്പോൾ—

Verse 44

भगवानेव शेषात्मा शेते वटदले हरिः । असंख्याताब्जजन्माद्यैराभूषिततनूरूहः ॥ ४४ ॥

ഭഗവാൻ ഹരിയേ ശേഷാത്മസ്വരൂപനായി വടപത്രത്തിൽ ശയിക്കുന്നു; അവന്റെ ദിവ്യദേഹം അസംഖ്യ പദ്മജന്മാദി ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമാണ്।

Verse 45

पादाङ्गुष्टाग्रनिर्यातगङ्गाशीताम्बुपावनः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरो देवो ब्रह्माण्डग्रासंबृंहितः ॥ ४५ ॥

ആരുടെ പാദാംഗുഷ്ഠത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിന്ന് ശീതളജലമുള്ള പാവന ഗംഗ ഉദ്ഭവിക്കുന്നുവോ—ആ ദേവൻ സൂക്ഷ്മത്തിലും സൂക്ഷ്മൻ; എങ്കിലും ബ്രഹ്മാണ്ഡം മുഴുവൻ ഗ്രസിക്കുവാൻ പോരുന്ന മഹാവിരാടൻ।

Verse 46

वटच्छदे शयानोऽभूत्सर्वशक्तिसमन्वितः । तस्मिन्स्थाने महाभागो नारायणपरायणः । मार्कंडेयः स्थिनस्तस्य लीलाः पश्यन्महेशितुः ॥ ४६ ॥

വടവൃക്ഷത്തിന്റെ കുടനിഴലിൽ ശയിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ സർവശക്തികളാൽ സമന്വിതനായി. അതേ സ്ഥലത്ത് നാരായണപരായണനായ മഹാഭാഗ്യവാൻ മാർകണ്ഡേയ ഋഷി പരമേശ്വരന്റെ ലീലകൾ ദർശിച്ചുകൊണ്ട് നിലകൊണ്ടു।

Verse 47

ऋषय ऊचुः । तस्मिन्काले महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । हरिरेकः स्थित इति मुने पूर्वं हि शुश्रुम ॥ ४७ ॥

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! ആ മഹാഘോര കാലത്ത് സ്ഥാവരജംഗമങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ ഹരിയേ ഒരുത്തൻ മാത്രം നിലനിന്നുവെന്ന് ഞങ്ങൾ മുമ്പേ കേട്ടിട്ടുണ്ട്।

Verse 48

जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरंजगमे । सर्वग्रस्तेन हरिणा किमर्थं सोऽवशेषितः ॥ ४८ ॥

ലോകം ഏകാർണവമായി, സ്ഥാവരജംഗമങ്ങൾ എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ, സർവവും ഗ്രസിച്ച ഹരി അവനെയെന്തിന് മാത്രം അവശേഷിപ്പിച്ചു?

Verse 49

परं कौतूहलं ह्यत्रं वर्त्ततेऽतीव सूत नः । हरिकीर्तिसुधापाने कस्यालस्यं प्रजायते ॥ ४९ ॥

ഹേ സൂതാ! ഇവിടെ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് പരമ കൗതുകം അത്യന്തമായി ഉണർന്നിരിക്കുന്നു. ഹരികീർത്തിയുടെ അമൃതം പാനം ചെയ്യുമ്പോൾ ആര്ക്കാണ് ആലസ്യം ജനിക്കുക?

Verse 50

सूत उवाच । आसीन्मुनिर्महाभागो मृकण्डुरिति विश्रुतः । शालग्रामे महातीर्थे सोऽतप्यत महातपाः ॥ ५० ॥

സൂതൻ പറഞ്ഞു: മൃകണ്ഡു എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ മഹാഭാഗ്യവാൻ ഒരു മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ മഹാതപസ്വി ശാലഗ്രാമ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ കഠിന തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 51

युगानाम युतं ब्रह्मन्गृणन्ब्रह्म सनातनम् ॥ट । निराहारः क्षमायुक्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ ५१ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! അവൻ പത്തായിരം യുഗങ്ങൾ വരെ സനാതന ബ്രഹ്മത്തെ സ്തുതിച്ചു—നിരാഹാരനായി, ക്ഷമയോടെ, സത്യത്തിൽ ദൃഢനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനായി।

Verse 52

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः । सर्वभूतहितो दान्त स्तताप सुमहत्तपः ॥ ५२ ॥

എല്ലാ ജീവികളെയും സ്വന്തം ആത്മാവുപോലെ കണ്ടു, വിഷയങ്ങളിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹമില്ലാതെ, സർവ്വഭൂതഹിതനായി, ദാന്തനായി അവൻ അതിമഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 53

तत्तापःशङ्किताः सर्वे देवा इन्द्रादयस्तदा । परेशं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ॥ ५३ ॥

ആ തപസ്സിനെക്കുറിച്ച് ഭയപ്പെട്ട് അപ്പോൾ ഇന്ദ്രാദി എല്ലാ ദേവന്മാരും പരമേശ്വരനായ, അനാമയനായ നാരായണന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 54

क्षीराब्धेरुत्तरं तीरं संप्राप्यत्रिदिवौकसः । तुष्टुवुर्देवदेवेशं पह्मनाभं जगद्गुरुम् ॥ ५४ ॥

ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തരതീരത്തെ പ്രാപിച്ച ത്രിദിവവാസികളായ ദേവന്മാർ ദേവദേവേശൻ, പദ്മനാഭൻ, ജഗദ്ഗുരുവായ ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 55

देवा ऊचुः । नारायणाक्षरानन्त शरणागतपालक । मृकण्डुतपसा त्रस्तान्पाहि नः शरणागतान् ॥ ५५ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ഹേ നാരായണാ! ഹേ അക്ഷരാ, അനന്താ! ശരണാഗതരെ പാലിക്കുന്നവനേ! മൃകണ്ഡുവിന്റെ തപസ്സാൽ ഭീതരായ ഞങ്ങൾ ശരണാഗതരെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 56

जय देवाधिदेवेश जय शङ्खगदाधर । जयो लोकस्वरुपाय जयो ब्रह्माण्डहेतवे ॥ ५६ ॥

ജയം ദേവാധിദേവേശാ! ജയം ശംഖഗദാധരാ! ജയം ലോകസ്വരൂപാ! ജയം ബ്രഹ്മാണ്ഡഹേതവേ!

Verse 57

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते लोकपावन । नमस्ते लोकनाथाय नमस्ते लोकसाक्षिणे ॥ ५७ ॥

നമസ്കാരം ദേവദേവേശാ; നമസ്കാരം ലോകപാവനാ. നമസ്കാരം ലോകനാഥാ; നമസ്കാരം ലോകസാക്ഷിണേ.

Verse 58

नमस्ते ध्यानगम्याय नमस्ते ध्यानहेतवे । नमस्ते ध्यानरुपाय नमस्ते ध्यानपाक्षिणे ॥ ५८ ॥

നമസ്കാരം ധ്യാനത്തിലൂടെ പ്രാപ്യനായ നിനക്കു; നമസ്കാരം ധ്യാനത്തിന്റെ ഹേതുവായ നിനക്കു. നമസ്കാരം ധ്യാനസ്വരൂപനായ നിനക്കു; നമസ്കാരം ധ്യാനത്തിന് ചിറകുപോലെ താങ്ങായ നിനക്കു.

Verse 59

केशिहन्त्रे नमस्तुभ्यं मधुहन्त्रे परात्मने । नमो भूम्यादिरूपाय नमश्चैतन्यरुपिणे ॥ ५९ ॥

കേശിഹന്താ, മധുഹന്താ പരമാത്മാവേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ഭൂമ്യാദി തത്ത്വരൂപനേ, ശുദ്ധചൈതന്യസ്വരൂപനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 60

नमो ज्येष्टाय शुद्धाय निर्गुणाय गुणात्मने । अरुपाय स्वरुपाय बहुरुपाय ते नमः ॥ ६० ॥

ജ്യേഷ്ഠനേ, പരമശുദ്ധനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. നിർഗുണനായിട്ടും ഗുണങ്ങളുടെ അന്തര്യാമി; അരൂപനായിട്ടും സ്വസ്വരൂപൻ; ഏകനായിട്ടും ബഹുരൂപൻ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 61

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नम्नोमः ॥ ६१ ॥

ബ്രാഹ്മണ്യദേവാ, ഗോ-ബ്രാഹ്മണഹിതൈഷീ, ജഗത്തിന്റെ മംഗളകാരി—ശ്രീകൃഷ്ണ ഗോവിന്ദനു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 62

नमो हिरण्यगर्भाय नमो ब्रह्मादिरुपिणे । नमः सूर्य्यादिरुपाय हव्यकव्यभुजे नमः ॥ ६२ ॥

ഹിരണ്യഗർഭനു നമസ്കാരം; ബ്രഹ്മാദി ദേവരൂപം ധരിക്കുന്നവനു നമസ്കാരം. സൂര്യാദി രൂപനു നമസ്കാരം; ദേവ-പിതൃകൾക്കർപ്പിക്കുന്ന ഹവ്യ-കവ്യങ്ങൾ ഭുജിക്കുന്നവനു നമസ്കാരം.

Verse 63

नमो नित्याय वन्द्याय सदानन्दैकरुपिणे । नमः स्मृतार्तिनाशाय भूयो भूयो नमो नमः ॥ ६३ ॥

നിത്യനേ, വന്ദനീയനേ, സദാ ആനന്ദൈകസ്വരൂപനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. നിന്നെ സ്മരിക്കുന്നവരുടെ ആർതി നശിപ്പിക്കുന്നവനേ—വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം, നമസ്കാരം.

Verse 64

एवं देवस्तुतिं श्रुत्वा भगवान्कमलापतिः । प्रत्यक्षतामगात्तेषां शङ्कचत्रगदाधरः ॥ ६४ ॥

ഇങ്ങനെ ദേവസ്തുതി ശ്രവിച്ച ഭഗവാൻ കമലാപതി അവരുടെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനായി—ശംഖചക്രഗദാധാരി।

Verse 65

विकचाम्बुजपत्राक्षं सूर्य्यकोटिसमप्रभम् । सर्वालङ्कारसंयुक्तं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ॥ ६५ ॥

അവന്റെ കണ്ണുകൾ വിരിഞ്ഞ താമരഇലപോലെ; അവന്റെ ദീപ്തി കോടി സൂര്യന്മാരുടെ തുല്യം. സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ; വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ശ്രീവത്സചിഹ്നം ശോഭിച്ചു.

Verse 66

पीताम्बरधरं सौम्यं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् । स्तृयमानं मुनिवरैः पार्षदप्रवरावृत्तम् ॥ ६६ ॥

അവൻ പീതാംബരം ധരിച്ചു, സൗമ്യവും മംഗളകരവുമായ രൂപത്തോടെ, സ്വർണ്ണ യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചിരുന്നു. മുനിവരന്മാർ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, ശ്രേഷ്ഠ പാർഷദന്മാർ ചുറ്റും നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 67

तं दृष्य्वा देवसंघास्ते तत्तेजोहततेजसः । नमश्चक्रुर्मुदा युक्ता अष्टांगौरवनिं गताः ॥ ६७ ॥

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ആ ദേവസംഘങ്ങൾ—അവരുടെ തേജസ് അവന്റെ തേജസ്സിന് മുന്നിൽ മങ്ങിപ്പോയി—ആനന്ദത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, ഭക്തിയോടെ അഷ്ടാംഗ പ്രണാമമായി ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 68

ततः प्रसन्नो भगवान्मेघगंभीरनिस्वनः । उवाच प्रीणयन्देवान्नतानिन्द्रपुरोगमान् ॥ ६८ ॥

അപ്പോൾ മേഘഗംഭീര നാദമുള്ള ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായി; ഇന്ദ്രൻ മുൻപിൽ നമിച്ച ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 69

श्रीभगवानुवाच । जाने वो मानसं दुःखं मृकण्डुतपसोद्गम् । युष्मान्न बाधते देवाः स ऋषिः सज्जनाग्राणीः ॥ ६९ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മൃകണ്ഡുവിന്റെ തപസ്സിൽ നിന്നുയർന്ന നിങ്ങളുടെ മനസ്സിലെ ദുഃഖം ഞാൻ അറിയുന്നു. ദേവന്മാർ നിങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നില്ല; ആ ഋഷി സജ്ജനങ്ങളിൽ അഗ്രഗണ്യൻ.

Verse 70

संपद्भिः संयुता वापि विपद्भिश्चापि सज्जनाः । सर्वथान्यं न बाधन्ते स्वप्नेऽपि सुरसत्तमाः ॥ ७० ॥

സമ്പത്തോടുകൂടിയവരായാലും വിപത്താൽ പീഡിതരായാലും, സജ്ജനർ ഒരുവിധത്തിലും മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, സ്വപ്നത്തിലും അല്ല.

Verse 71

सततं बाध्यमानोऽपि विषयाख्यैररातिभिः । अविधायात्मनो रक्षामन्यान्द्वेष्टि कथं सुधीः ॥ ७१ ॥

വിഷയങ്ങളെന്ന ശത്രുക്കൾ നിരന്തരം പീഡിപ്പിച്ചാലും, ആദ്യം സ്വന്തം രക്ഷ ഉറപ്പാക്കാതെ ബുദ്ധിമാൻ എങ്ങനെ മറ്റുള്ളവരെ ദ്വേഷിക്കും?

Verse 72

तापत्रयाभिधानेन बाध्यमानो हि मानवः । अन्यं क्रीडयितुं शक्तः कथं भवति सत्तमः ॥ ७२ ॥

ത്രിതാപം എന്നു വിളിക്കുന്ന മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങളാൽ പീഡിതനായ മനുഷ്യൻ, ഹേ സത്തമാ, മറ്റൊരാളെ കളിയാക്കാൻ എങ്ങനെ ശേഷിയുള്ളവനാകും?

Verse 73

कर्मणा मनसा वाचा बाधते यः सदा परान् । नित्यं कामादिभिर्युक्तो मूढधीः प्रोच्यते तु सः ॥ ७३ ॥

കർമ്മത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കാൽ എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവനും, നിത്യം കാമാദികളാൽ ബന്ധിതനുമായവനും—അവൻ ‘മൂഢബുദ്ധി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 74

यो लोकहितकृन्मर्त्यो गतासुर्यो विमत्सरः । निःशङ्गः प्रोच्यते सद्भिरिहामात्र च सत्तमाः ॥ ७४ ॥

ലോകഹിതം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യൻ, അസൂയയും മത്സരവും ഇല്ലാത്തവൻ, ആസക്തിരഹിതൻ—അവനെയേ സജ്ജനർ ഈ ജീവിതത്തിലേ തന്നെ ‘സത്തമൻ’ (ശ്രേഷ്ഠ സദ്ഗുണി) എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 75

सशङ्कः सर्वदा दुःखी निःशङ्कः सुखमाप्नुयात् । गच्छध्वं स्वालयं स्वस्थाः क्रीडयिष्यति वो न सः ॥ ७५ ॥

ശങ്കയുള്ളവൻ എപ്പോഴും ദുഃഖിതൻ; നിശ്ശങ്കൻ സുഖം പ്രാപിക്കും. നിങ്ങൾ നിശ്ചിന്തരായി നിങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു പോകൂ—അവൻ ഇനി നിങ്ങളെ ഉപദ്രവിക്കുകയില്ല।

Verse 76

भवतां रक्षकश्चाहं विहरध्वं यथासुखम् । इति दत्वा वरं तेषामतसीकुसुमप्रभः ॥ ७६ ॥

“ഞാനും നിങ്ങളുടെ രക്ഷകനാണ്; നിങ്ങൾ ഇഷ്ടംപോലെ സുഖത്തോടെ വിഹരിക്കൂ.” ഇങ്ങനെ വരം നൽകി, അതസീപ്പൂവുപോലെ പ്രകാശമുള്ള പ്രഭു (ഹരി) അവരെ അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 77

पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत । तुष्टात्मानः सुरगणां ययुर्नाकं यथागतम् ॥ ७७ ॥

ദേവന്മാർ നോക്കി നിൽക്കേ അവൻ അവിടെയേ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. സന്തുഷ്ടഹൃദയരായ ദേവഗണങ്ങൾ വന്നതുപോലെ തന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 78

मृकण्डोरपि तुष्टात्मा हरिः प्रत्यक्षतामगात् । अरुपं परमं ब्रह्मस्वप्रकाशं निरञ्जनम् ॥ ७८ ॥

മൃകണ്ഡുവിനോടും പ്രസന്നനായി ഹരി പ്രത്യക്ഷനായി—അവൻ അരൂപമായ പരബ്രഹ്മം, സ്വപ്രകാശൻ, നിരഞ്ജനൻ।

Verse 79

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् । दिव्यायुधधरं दृष्ट्वा मृकण्डुर्विस्मितोऽभवत् ॥ ७९ ॥

അതസീപുഷ്പസദൃശമായ ദീപ്തിയോടെ, പീതാംബരം ധരിച്ച അച്യുതനെ, ദിവ്യായുധധാരിയായി കണ്ട മൃകണ്ഡു വിസ്മയഭരിതനായി।

Verse 80

ध्यानादुन्मील्य नयनं अपश्यद्धरिमग्रतः । प्रसन्नवदनं शान्तं धातारं विश्वतेजसम् ॥ ८० ॥

ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് കണ്ണുകൾ തുറന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നിൽ ഹരിയെ കണ്ടു—പ്രസന്നമുഖൻ, ശാന്തസ്വരൂപൻ, ധാതാവ്, വിശ്വതേജസ്സാൽ ദീപ്തൻ।

Verse 81

रोमाञ्चितशरीरोऽसावानन्दाश्रुविलोचनः । ननाम दण्डवद्भूमौ देवदेव सनातनम् ॥ ८१ ॥

അവന്റെ ശരീരം രോമാഞ്ചിതമായി, കണ്ണുകൾ ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ നിറഞ്ഞു; ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത്തായി വീണു സനാതന ദേവദേവനെ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 82

अश्रुभिः क्षालयंस्तस्य चरणौ हर्षसंभवैः । शिरस्यञ्चलिमाधाय स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ८२ ॥

ഹർഷത്തിൽ നിന്നുയർന്ന കണ്ണീരാൽ അദ്ദേഹം അവിടുത്തെ പാദങ്ങൾ കഴുകി; ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി വച്ച് സ്തുതിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു।

Verse 83

मृकण्डुरुवाच । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परस्प्रात्परतः पराय । अपारपाराय परानुकर्त्रे नमः परेभ्यः परपारणाय ॥ ८३ ॥

മൃകണ്ഡു പറഞ്ഞു—പരമേശ്വരനേ, പരാത്മസ്വരൂപനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; പരാത്പരനേ, പരത്തിനും അപ്പുറം, പരമാശ്രയം. അപാരന്റെ പാരം അപ്രാപ്യമാകുന്നവനേ, ജീവികളെ പരമത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നവനേ, പരേಭ್ಯഃ പരനേ, പാരം കടത്തുന്ന പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം।

Verse 84

यो नामजात्यादिविकल्पहीनः शब्दादिदोषव्यतिरेकरुपः । बहुस्वरुपोऽपि निरञ्जनो यस्तमीशमीढ्यं परमं भजामि ॥ ८४ ॥

നാമം, ജാതി മുതലായ എല്ലാ വികൽപ്പങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തൻ, ശബ്ദ-വാക്‌ബന്ധിത ദോഷങ്ങളുടെ നിവൃത്തിയേ സ്വരൂപമായവൻ; അനേകരൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും നിർമലനായ നിർഞ്ജനൻ—ആ സ്തുത്യ പരമേശ്വരനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു।

Verse 85

वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं हिरण्यगर्भादिजगत्स्वरुपम् । अनूपमं भक्ति जनानुकम्पिनं भजामि सर्वेश्वरमादिमीड्यम् ॥ ८५ ॥

വേദാന്തംകൊണ്ട് അറിയപ്പെടുന്ന പുരാതന പുരുഷൻ, ഹിരണ്യഗർഭാദി ആരംഭിക്കുന്ന സമസ്ത ജഗത്തും സ്വരൂപമായവൻ; അനുപമൻ, ഭക്തജനങ്ങളോടു കരുണയുള്ളവൻ—ആ ആദി സ്തുത്യ സർവേശ്വരനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു।

Verse 86

पश्यन्ति यं वीतसमस्तदोषा ध्यानैकनिष्ठा विगतस्पृहाश्च । निवृत्तमोहाः परमं पवित्रं नतोऽस्मि संसारनिर्वर्त्तकं तम् ॥ ८६ ॥

സകല ദോഷങ്ങളും വിട്ടവർ, ധ്യാനത്തിൽ ഏകനിഷ്ഠർ, സ്പൃഹാരഹിതർ, മോഹനിവൃത്തർ യഥാർത്ഥമായി ദർശിക്കുന്ന ആ പരമപവിത്രനായ, സംസാരചക്രം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന പ്രഭുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 87

स्मृतार्तिनाशनं विष्णुं शरणागतपालकम् । जगत्सेव्यं जगाद्धाम परेशं करुणाकरम् ॥ ८७ ॥

സ്മരണ മാത്രംകൊണ്ട് ആർതി നശിപ്പിക്കുന്ന വിഷ്ണു, ശരണാഗതരെ കാക്കുന്നവൻ; ലോകം മുഴുവൻ സേവിക്കേണ്ടവൻ, ജഗദ്ധാമം, പരേശൻ, കരുണാകരൻ—അവനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 88

एवं स्तुतः स भगवान्विष्णुस्तेन महर्षिणा । अवाप परमां तुष्टिं शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ८८ ॥

ആ മഹർഷി ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ശംഖ-ചക്ര-ഗദാധാരിയായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പരമ തൃപ്തി പ്രാപിച്ചു।

Verse 89

अयालिङ्ग्य मुनिं देवश्चतुर्भिर्दीर्घबाहुभिः । उवाच परमं प्रीत्या वरं वरय सुव्रत ॥ ८९ ॥

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്റെ നാല് ദീർഘഭുജങ്ങളാൽ മുനിയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പരമപ്രീതിയോടെ അരുളിച്ചെയ്തു— “ഹേ സുവ്രതാ! നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്ക; വരം ചോദിക്ക.”

Verse 90

प्रीतोऽस्मि तपसा तेन स्तोत्रेण च तवानघ । मनसा यदभिप्रेतं वरं वरय सुव्रत ॥ ९० ॥

ഹേ അനഘാ! നിന്റെ തപസ്സും സ്തോത്രവും കൊണ്ട് ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു. ഹേ സുവ്രതാ! മനസ്സിൽ അഭിപ്രേതമായ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.

Verse 91

मृकण्डुरूवाच । देवदेव जगन्नाथ कृतार्थोऽस्मि न संशयः । त्वद्दर्शनमपुण्यानां दुर्लभं च यतः स्मृतम् ॥ ९१ ॥

മൃകണ്ഡു പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ ജഗന്നാഥാ! ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി; സംശയമില്ല. പുണ്യമില്ലാത്തവർക്ക് നിന്റെ ദർശനം ദുർലഭമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 92

ब्रह्माद्या यं न पश्यन्ति योगिनः संशितव्रताः । धर्मिष्टा दीक्षिताश्वापि वीतरागा विमत्सराः ॥ ९२ ॥

ബ്രഹ്മാദികൾക്കും കാണാനാകാത്തവനെ, ദൃഢവ്രതികളായ യോഗികൾക്കും അല്ല; അത്യന്തം ധർമ്മിഷ്ഠരായ ദീക്ഷിതർക്കും അല്ല; വൈരാഗ്യമുള്ളവർക്കും മത്‌സരരഹിതർക്കും പോലും അല്ല.

Verse 93

तं पश्यामि परं धाम किमतोऽन्यं वरं वृणे । एतेनैव कृतार्थोऽस्मि जनार्दन जगद्गुरो ॥ ९३ ॥

ഞാൻ ആ പരമധാമം ദർശിക്കുന്നു; ഇതിലുപരി മറ്റെന്തു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കും? ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ കൃതാർത്ഥൻ, ഹേ ജനാർദനാ, ഹേ ജഗദ്ഗുരോ।

Verse 94

यत्रामस्मृतिमात्रेण महापातकिनोऽपि ये । तत्पदे परमं यान्नि ते दृष्ट्वा किमुनाच्युत ॥ ९४ ॥

അവിടെ നിന്റെ സ്മരണ മാത്രത്താൽ പോലും മഹാപാതകികളും നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു; ഹേ അച്യുതാ, നിന്നെ ദർശിച്ചാൽ അവർ എന്താണ് പ്രാപിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 95

श्रीभगवानुवाच । सत्यत्प्रुक्तं त्वया ब्रह्मान्प्रीतीऽस्मि तव पण्डित । मद्दर्शनं हि विफलं न कदाचिद्भविष्यति ॥ ९५ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ സത്യം തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്; ഹേ പണ്ഡിതാ, ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്. എന്റെ ദർശനം ഒരിക്കലും വിഫലമാകില്ല—ഏതു സമയത്തും വ്യർത്ഥമല്ല.

Verse 96

विष्णिर्भक्तकुटुम्बीति वदन्ति विवुधाः सदा । तदेव पालयिष्यामि मज्जनो नानृतं वदेत् ॥ ९६ ॥

ജ്ഞാനികൾ സദാ പറയുന്നു—“വിഷ്ണു ഭക്തരുടെ കുടുംബിയാണ്.” ആ സത്യം തന്നെയെൻ ഞാൻ പാലിക്കും; എനിക്ക് ചേർന്നവർ അസത്യം പറയരുത്.

Verse 97

तस्मात्त्वत्तपसातुष्टो यास्यामि तव पुत्रताम् । समस्तगुणसंयुक्तो दीर्घजीवी स्वरुपवान् ॥ ९७ ॥

അതുകൊണ്ട് നിന്റെ തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടനായി ഞാൻ നിന്റെ പുത്രനായി ജനിക്കും—സകല ഗുണങ്ങളോടും കൂടിയവനായി, ദീർഘായുസ്സോടെ, ദീപ്തമായ സ്വരൂപത്തോടെ।

Verse 98

मम जन्म कुले यस्य तत्कुलं मोक्षगामि वै । मयि तुष्टे मुनिश्रेष्ट किमसाध्यं जगत्रये ॥ ९८ ॥

ഞാൻ ഏതു കുലത്തിൽ ജനിച്ചാലും ആ കുലം മുഴുവനും നിശ്ചയമായി മോക്ഷഗാമിയാകും. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ പ്രസന്നനായാൽ ത്രിലോകങ്ങളിൽ അസാധ്യം എന്തുണ്ട്?

Verse 99

इत्युक्त्वा देवदेवशो मुनेरतस्य समीक्षतः । अंतर्दधे मृकण्डुश्च तपसः समवर्तत ॥ ९९ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവദേവൻ, മുനി നോക്കി നിൽക്കേ അന്തർധാനം ചെയ്തു; മൃകണ്ഡുവും പിന്നെ പൂർണ്ണമായി തപസ്സിൽ ലീനനായി.

Verse 100

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे भक्तिवर्णनप्रसङ्गेन मार्कण्डेयचरितारम्भो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗത്തിലെ പ്രഥമപാദത്തിൽ, ഭക്തിവർണ്ണനപ്രസംഗത്തിൽ ‘മാർകണ്ഡേയചരിതാരംഭം’ എന്ന നാലാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.