Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 15

Tithi-Nirṇaya for Vratas: Ekādaśī Rules, Saṅkrānti Punya-kāla, Eclipse Observances, and Prāyaścitta

Devanagari script

ह्नासवृद्धिविशून्या चेत् ग्राह्यापूर्वा तथा परा । ज्येष्ठासंमिश्रितं मूलं रोहिणी वह्निंसंयुता ॥ १५ ॥

Transliteration

hnāsavṛddhiviśūnyā cet grāhyāpūrvā tathā parā | jyeṣṭhāsaṃmiśritaṃ mūlaṃ rohiṇī vahniṃsaṃyutā || 15 ||

Translation

ഹ്രാസവും വർദ്ധിയും ഇല്ലാത്ത നിലയിൽ പൂർവാ-പരാ എന്ന രണ്ടു നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രാഹ്യം. ജ്യേഷ്ഠയോടു കലർന്ന മൂലവും, വഹ്നി-യോഗത്തോടു ചേർന്ന രോഹിണിയും പ്രത്യേകമായി പരിഗണിക്കണം.

Word by Word

• ह्नासवृद्धिविशून्या: devoid of decrease and increase
• ह्नासवृद्धिविशून्या: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ह्नास + वृद्धि + विशून्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (ह्नास-वृद्धिभ्यां विशून्या = devoid of decrease and increase)

• चेत्: if
• चेत्: Hetu/Condition (हेतु/शर्त)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: शर्त/सम्भावनासूचक-अव्यय (if)

• ग्राह्या: should be accepted
• ग्राह्या: Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह् (धातु) + यत् → ग्राह्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त (gerundive)

• पूर्वा: the earlier (one)
• पूर्वा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Prakara (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; ‘likewise’

• परा: the other/later (one)
• परा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ज्येष्ठासंमिश्रितम्: mixed with Jyeṣṭhā
• ज्येष्ठासंमिश्रितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठा + सम्मिश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (ज्येष्ठया सम्मिश्रितम्)

• मूलम्: Mūla (nakṣatra)
• मूलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नक्षत्रनाम

• रोहिणी: Rohiṇī (nakṣatra)
• रोहिणी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नक्षत्रनाम

• वह्निंसंयुता: joined with Agni (vahni)
• वह्निंसंयुता: Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वह्नि + संयुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वह्निना/वह्नेः संयुता)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Agni

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames Jyotiṣa as a dharmic support-system: by avoiding unstable ‘decline/increase’ conditions and noting sensitive star-combinations, one aligns ritual timing with cosmic order (ṛta), reducing obstacles to sacred acts.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: bhakti-practices (vratas, pūjā, saṃskāras) are strengthened when performed at proper muhūrta; the verse supplies technical criteria so devotional acts can be undertaken with fewer impediments.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa—specifically muhūrta/electional rules using nakṣatras and their combinations (e.g., Pūrvā/Parā acceptability, and cautions about Mūla–Jyeṣṭhā and Rohiṇī with a fiery/Agni influence).