The Pañcarātra Vow (Haripañcaka Vrata): Observance from Śukla Ekādaśī to Pūrṇimā

Verse 1

सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः । दुर्लभं सर्वलोकेषु विख्यातं हरिपञ्चकम् ॥ १ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു: ഇനി മറ്റൊരു വ്രതം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഹേ നാരദാ, തത്ത്വമായി ശ്രവിക്ക. ഇത് സർവലോകങ്ങളിലും ദുർലഭവും ‘ഹരിപഞ്ചകം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധവുമാണ്।

Verse 2

नारीणां च नराणां च सर्वदुःखनिवारणम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां निदानं मुनिसत्तम ॥ २ ॥

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഇത് സ്ത്രീപുരുഷന്മാരുടെ സകലദുഃഖവും നീക്കുന്നതും ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ നിദാനവുമാണ്।

Verse 3

सर्वाभीष्टप्रदं चैव सर्वव्रतफलप्रदम् । मार्गशीर्षे सिते पक्षे दशम्यां नियतेन्द्रियः ॥ ३ ॥

ഇത് സകല അഭീഷ്ടങ്ങളും നല്കുകയും എല്ലാ വ്രതഫലവും പ്രദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദശമിയിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് ഇത് അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 4

कुर्यात्स्नानादिकं कर्म दन्तधावनपूर्वकम । कृत्वा देवार्चनं सम्यक्तथा पञ्च महाध्वरान् ॥ ४ ॥

ദന്തധാവനം മുൻകൂട്ടി ചെയ്ത് സ്നാനാദി കർമങ്ങൾ ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ദേവാരാധന സമ്യകമായി നടത്തി, പഞ്ച മഹായജ്ഞങ്ങൾ (പഞ്ച മഹാധ്വരങ്ങൾ)യും അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 5

एकाशी च भवेत्तस्मिन् दिने नियममास्थिताः । ततः प्रातः समुत्थाय ह्येकादश्यां मुनीश्वरः ॥ ५ ॥

ആ ദിവസം നിയമസംയമം പാലിച്ച് ഒരിക്കൽ മാത്രം ആഹാരം കഴിക്കണം. തുടർന്ന് ഏകാദശിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് മുനീശ്വരൻ വിധിപൂർവ്വം വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 6

स्नानं कृत्वा यथाचारं हरिं चैवार्चयेद्गृहे । स्नापयेद्देवदेवेशं पञ्चामृतविधानतः ॥ ६ ॥

ആചാരപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ഗൃഹത്തിൽ ശ്രീഹരിയെ ആരാധിക്കണം. പിന്നെ പഞ്ചാമൃതവിധാനപ്രകാരം ദേവദേവേശ്വരനെ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്യിക്കണം.

Verse 7

अर्चयेत्परया भक्त्या गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । धूपैर्दीपैश्च नैवैद्यैस्ताम्बूलैश्च प्रदक्षिणैः ॥ ७ ॥

പരമഭക്തിയോടെ ക്രമമായി ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവ അർപ്പിച്ച് ആരാധിക്കണം; ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, താംബൂലം അർപ്പിച്ച് പ്രദക്ഷിണയും ചെയ്യണം.

Verse 8

संपूज्य देवदेवेशमिमं मन्त्रमुदीरयेत् । नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानदाय नमोऽस्तुते ॥ ८ ॥

ദേവദേവേശ്വരനെ സമ്യക് പൂജിച്ച ശേഷം ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം—“ജ്ഞാനസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം; ജ്ഞാനദാതാവേ, നമസ്കാരം—എന്റെ പ്രണാമം.”

Verse 9

नमस्ते सर्वरूपाय सर्वसिद्धिप्रदायिने । एवं प्रणम्य देवेशं वासुदेवं जनार्दनम् ॥ ९ ॥

സർവരൂപനേ, സർവസിദ്ധിപ്രദാതാവേ, നമസ്കാരം. ഇങ്ങനെ ദേവേശ്വരനായ വാസുദേവ ജനാർദനനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ഭക്തി അർപ്പിക്കണം.

Verse 10

वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण ह्युपवासं समर्पयेत् । पञ्चरात्रं निराहारो ह्यद्यप्रभृति केशव ॥ १० ॥

അടുത്ത് പറയപ്പെടുന്ന മന്ത്രത്താൽ ഉപവാസവ്രതം സമർപ്പിക്കണം. “ഇന്നുമുതൽ, ഹേ കേശവാ, ഞാൻ അഞ്ചു രാത്രികൾ നിരാഹാരനായിരിക്കും.”

Verse 11

त्वदाज्ञया जगत्स्वामिन्ममाभीष्टप्रदो भव । एवं समाप्य देवस्य उपवासं जितेन्द्रियः ॥ ११ ॥

ഹേ ജഗത്സ്വാമീ! നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ എന്റെ അഭീഷ്ടം നൽകുന്നവനാകേണമേ. ഇങ്ങനെ ദേവന്റെ ഉപവാസം സമാപിച്ച്, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്തോടെ (ഭക്തൻ നിലകൊള്ളുന്നു)।

Verse 12

रात्रौ जागरणं कुर्यादेकादश्यामथो द्विज । द्वादश्यां च त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः ॥ १२ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ഏകാദശിയുടെ രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യണം; ദ്വാദശി, ത്രയോദശി, ചതുര്ദശി ദിവസങ്ങളിലും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹത്തോടെ (അനുഷ്ഠിക്കണം)।

Verse 13

पौर्णमास्यां च कर्त्तव्यमेवं विष्ण्वर्चनं मुने । एकादश्यां पौर्णमास्यां कर्त्तव्यं जागरं तथा ॥ १३ ॥

ഹേ മുനേ! ഇതേ രീതിയിൽ പൗർണ്ണമിയിലും വിഷ്ണുവിനെ അർച്ചിക്കണം. ഏകാദശിയും പൗർണ്ണമിയും—ഇരുദിവസങ്ങളിലും—അതുപോലെ ജാഗരണം പാലിക്കണം।

Verse 14

पञ्चामृतादिपूजा तु सामान्या दिनपञ्चसु । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पौर्णमास्यां तु शक्तितः । तिलहोमश्च कर्त्तव्यस्तिलदानं तथैव च ॥ १४ ॥

പഞ്ചാമൃതാദി പൂജ അഞ്ചു പുണ്യദിനങ്ങളിൽ സാധാരണവിധിയാണ്. എന്നാൽ പൗർണ്ണമിയിൽ കഴിവനുസരിച്ച് വിഷ്ണുവിനെ പാലാൽ സ്നാപനം ചെയ്യണം; എള്ള് ഹോമവും എള്ള് ദാനവും ചെയ്യണം।

Verse 15

ततः षष्टे दिने प्राप्ते निर्वत्यं स्वाश्रमक्रियाम् । संप्राश्य पञ्चगव्यं च पूजयेद्विधिवद्धरिम् ॥ १५ ॥

അനന്തരം ആറാം ദിവസം വന്നപ്പോൾ, സ്വന്തം ആശ്രമധർമ്മപ്രകാരം നിശ്ചിത കർമ്മങ്ങൾ വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിച്ചു, പഞ്ചഗവ്യം പ്രാശനം ചെയ്ത്, വിധിപ്രകാരം ഹരി (വിഷ്ണു)യെ പൂജിക്കണം।

Verse 16

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विभवे सत्यवारितम् । ततः स्वबन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ १६ ॥

പിന്നീട് ശേഷിയുണ്ടെങ്കിൽ വാക്കിൽ സത്യനിഷ്ഠനായി ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജിപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് സ്വന്തം ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച് സ്വയം ഭുജിക്കണം।

Verse 17

एवं पौषादिमासेषु कार्त्तिकान्तेषु नारद । शुक्लपक्षे व्रतं कुर्यात्पूर्वोक्तविधिना नरः ॥ १७ ॥

ഹേ നാരദാ! ഇങ്ങനെ പൗഷം മുതൽ കാർത്തികം വരെ മാസങ്ങളിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ, മനുഷ്യൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 18

एवं संवत्सरं कार्यं व्रतं पापप्रणाशनम् । पुनः प्राप्ते मार्गशीर्षे कुर्यादुद्यापनं व्रती ॥ १८ ॥

ഇങ്ങനെ പാപനാശകമായ ഈ വ്രതം ഒരു വർഷം മുഴുവൻ അനുഷ്ഠിക്കണം; വീണ്ടും മാർഗശീർഷ മാസം വന്നാൽ വ്രതധാരി അതിന്റെ ഉദ്യാപനം (സമാപനകർമ്മം) നടത്തണം।

Verse 19

एकादश्यां निराहारो भवेत्पूर्वमिव द्विज । द्वादश्यां पञ्चगव्यं च प्राशयेत्सुसमाहितः ॥ १९ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ഏകാദശിയിൽ മുമ്പുപോലെ നിരാഹാരനായിരിക്കണം; ദ്വാദശിയിൽ മനസ്സ് സമാഹിതമാക്കി പഞ്ചഗവ്യം കൂടി പ്രാശനം ചെയ്യണം।

Verse 20

गन्धपुष्पादिभिः सम्यग्देवदेवं जनार्दनम् । अभ्यर्च्योपायनं दद्याद्ब्राह्यणाय जितेन्द्रियः ॥ २० ॥

സുഗന്ധവും പുഷ്പാദികളും കൊണ്ടു ദേവദേവനായ ജനാർദനനെ യഥാവിധി ആരാധിച്ച്, ഇന്ദ്രിയജയനായി ബ്രാഹ്മണനു ശ്രദ്ധയോടെ ഉപായനം (ഉപഹാരം) നൽകണം।

Verse 21

पायसं मधुसंमिश्रं घृतयुक्तं फलान्वितम् । सुगन्धजलसंयुक्तं पूर्णकुम्भं सदक्षिणम् ॥ २१ ॥

മധു ചേർത്തും ഘൃതം കലർത്തിയും ഫലങ്ങളോടുകൂടിയ പായസം; സുഗന്ധജലത്തോടെ നിറഞ്ഞ പൂർണ്ണകുംഭം—യഥോചിത ദക്ഷിണയോടുകൂടെ—അർപ്പിക്കണം।

Verse 22

वस्त्रेणाच्छादितं कुम्भं पञ्चरत्नसमन्वितम् । दद्यादध्यात्मविदुषे ब्राह्मणाय मुनीश्वर ॥ २२ ॥

മുനീശ്വരാ! വസ്ത്രംകൊണ്ട് മൂടിയതും പഞ്ചരത്നങ്ങളാൽ സമന്വിതവുമായ കുംഭം ആത്മവിദ്യയിൽ പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണനു ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 23

सर्वात्मन् सर्वभूतेश सर्वव्यापिन्सनातन । परमान्नप्रदानेन सुप्रीतो भव माधव ॥ २३ ॥

ഹേ സർവാത്മൻ, സർവഭൂതേശ, സർവവ്യാപി സനാതന മാധവാ! ഈ പരമ അന്നദാനത്താൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനാകണമേ।

Verse 24

अनेन पायसं दत्त्वा ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । शक्तितो बन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ २४ ॥

ഈ വിധത്തിൽ പായസം ദാനം ചെയ്ത് പിന്നെ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ശേഷിയനുസരിച്ച് ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സ്വയം ഭുജിക്കണം, വാക്കിൽ സംയമം പാലിച്ച്।

Verse 25

व्रतमेतत्तु यः कुर्याद्धरिपञ्चकसंज्ञितम् । न तस्य पुनरावृत्तिर्ब्रह्यलोकात्कदाचन ॥ २५ ॥

‘ഹരിപഞ്ചക’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവന് ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്നുപോലും ഒരിക്കലും പുനർജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരൽ ഉണ്ടാകില്ല।

Verse 26

व्रतमेतत्प्रकर्त्तव्यमिच्छद्भिर्मोक्षमुत्तम् । समस्तपापकान्तारदावानलसमं द्विज ॥ २६ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! പരമ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഈ വ്രതം നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം; ഇത് പാപരൂപ വനത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന ദാവാനലത്തിനെപ്പോലെ ആണ്।

Verse 27

गवां कोटिसहस्त्राणि दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात् । तत्फलं लभ्यते पुम्भिरेतस्मादुपवासतः ॥ २७ ॥

കോടികളായും ആയിരങ്ങളായും പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, ഈ ഉപവാസംകൊണ്ട് മനുഷ്യന് അതേപോലെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 28

यस्त्वेतच्छृणुयाद्भक्त्या नारायणपरायणः । स मुच्यते महाघोरैः तापकानां च कोटिभिः ॥ २८ ॥

നാരായണനിൽ പൂർണ്ണപരായണനായി ഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിക്കുന്നവൻ, അതിഘോരമായ താപങ്ങളിൽ നിന്നും—കോടിക്കണക്കിന് ക്ലേശങ്ങളിൽ നിന്നും പോലും—മുക്തനാകുന്നു।

Verse 29

इति श्रीबृहन्नांरदीयपुराणं पूर्वभागे प्रथमपादे व्रताख्याने मार्गशीर्षशुल्कैकादशीमासभ्य पौर्णिमापर्यन्तं पञ्चरात्रिव्रतं नामैकविंशोऽध्यायः ॥ २१ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ പ്രഥമപാദത്തിൽ, വ്രതാഖ്യാന വിഭാഗത്തിൽ, മാർഗശീർഷ ശുക്ല ഏകാദശി മുതൽ പൗർണ്ണമി വരെ വിവരിച്ച ‘പഞ്ചരാത്രി വ്രതം’ എന്ന ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।