Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 51

Bharata’s Attachment and the Palanquin Teaching on ‘I’ and ‘Mine’

नृपः किमेऽतदित्याह भवद्भिर्गम्यतेऽन्यथा । भूपतेर्वदतस्तस्य श्रुत्वेत्थं बहुशो वचः । शिबिकावाहकाः प्रोचुरयं यातीत्यसत्वरम् ॥ ५१ ॥

nṛpaḥ kime'tadityāha bhavadbhirgamyate'nyathā | bhūpatervadatastasya śrutvetthaṃ bahuśo vacaḥ | śibikāvāhakāḥ procurayaṃ yātītyasatvaram || 51 ||

രാജാവ് പറഞ്ഞു: “ഇതെന്ത്? നിങ്ങൾ വേറെയായി, തെറ്റായി പോകുന്നു.” ഭൂപതിയുടെ വാക്കുകൾ പലവട്ടം കേട്ട ശിബികവാഹകർ പറഞ്ഞു: “ഇവൻ പോകുന്നു,” എന്നു; പിന്നെ അവർ അത്യാഹിതമില്ലാതെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

नृपःthe king
नृपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
किम्what?
किम्:
कर्म (Karma/Object; interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
एतत्this
एतत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (किम्) इत्यस्य विशेषण
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
आहsaid
आह:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (धातु; आह)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
भवद्भिःby you (respected ones)
भवद्भिः:
कर्ता (Karta/Agent; in passive)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; आदरार्थे (honorific 'you')
गम्यतेis being moved/goes
गम्यते:
क्रिया (Verb; passive)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
अन्यथाotherwise/incorrectly
अन्यथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
भूपतेःof the king
भूपतेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वदतःwhile speaking
वदतः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootवदत् (कृदन्त; √वद् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (Present active participle); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; (भूपतेः) इत्यस्य विशेषण
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल (prior action)
TypeIndeclinable
Rootश्रुत्वा (कृदन्त; √श्रु धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund)
इत्थम्in this way
इत्थम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
बहुशःmany times
बहुशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootबहुशः (अव्यय)
Formअव्यय; आवृत्तिवाचक क्रियाविशेषण
वचःwords/speech
वचः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शिबिका-वाहकाःpalanquin-bearers
शिबिका-वाहकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशिबिका (प्रातिपदिक) + वाहक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रोचुःsaid/replied
प्रोचुः:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; प्र-उपसर्ग
अयम्this man
अयम्:
कर्ता (Karta/Subject; within quotation)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यातिgoes/moves
याति:
क्रिया (Verb; within quotation)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
अ-सत्वरम्not quickly; without haste
अ-सत्वरम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअ (उपसर्ग/नञ्) + सत्वर (प्रातिपदिक)
Formनञ्-समासान्त/अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण; क्रियाविशेषण (adverb)

Suta (narrator) describing the king and the palanquin-bearers within the story

Vrata: none

Primary Rasa: hasya

Secondary Rasa: shanta

N
Nṛpa (King)
B
Bhūpati (King)
Ś
Śibikā-vāhakāḥ (palanquin-bearers)

FAQs

It highlights restraint and composure under repeated criticism—an outward sign of inner discipline that supports moksha-dharma (liberation-oriented conduct).

Though not explicitly naming Vishnu-bhakti here, the verse models a bhakti-aligned virtue: humility and steadiness, which purify the mind and make devotion stable rather than reactive.

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught directly; the practical takeaway is dharmic conduct—measured speech, patience, and disciplined action.