Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Adhyaya 70The King Confronts the Rakshasa and Restores the Brahmin’s Wife

नेयं सुरूपा सन्त्यन्या भाय्र्यार्थञ्चेद् हृता त्वया ।

भक्ष्यार्थं चेत्कथं नात्ता त्वयैतत्कथ्यतां मम ॥

neyaṃ surūpā santy anyā bhāryārthaṃ ced hṛtā tvayā | bhakṣyārthaṃ cet kathaṃ nāttā tvayaitat kathyatāṃ mama ||

“അവൾ പ്രത്യേക സൗന്ദര്യമുള്ളവളല്ല—മറ്റുള്ളവരും ഉണ്ട്. ഭാര്യയ്ക്കായി അവളെ കൊണ്ടുപോയതാണെങ്കിൽ അവളെയേന്തിന്? ഭക്ഷണത്തിനായിരുന്നെങ്കിൽ അവളെ തിന്നാതിരുന്നതെങ്ങനെ? ഇത് എനിക്ക് പറയുക।”

not
:
निपातार्थ
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध निपात (negation particle)
इयम्this (woman)
इयम्:
कर्ता/विषय (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुरूपाbeautiful
सुरूपा:
विशेषण (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-रूप (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (सु + रूपा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (for इयम्)
सन्तिthere are
सन्ति:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
अन्याःothers
अन्याः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भार्या-अर्थम्for (making her) a wife
भार्या-अर्थम्:
प्रयोजन (प्रयोजनम्)
TypeIndeclinable
Rootभार्या (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव; प्रयोजनवाचक अव्यय: ‘for (the purpose of) a wife’
चेत्if
चेत्:
सम्बन्ध/शर्त
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formशर्तार्थक अव्यय (conditional particle: if)
हृताabducted/taken
हृता:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Root√हृ (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
Formक्त-प्रत्यय; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘has been taken away’
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन
भक्ष्य-अर्थम्for food
भक्ष्य-अर्थम्:
प्रयोजन (प्रयोजनम्)
TypeIndeclinable
Rootभक्ष्य (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव; प्रयोजनवाचक अव्यय: ‘for eating/for food’
चेत्if
चेत्:
सम्बन्ध/शर्त
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formशर्तार्थक अव्यय
कथम्how
कथम्:
प्रकार (प्रकारः)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (how?)
not
:
निपातार्थ
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध निपात
अत्ताeaten
अत्ता:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Root√अद् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
Formक्त-प्रत्यय; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘has been eaten’ (with न = ‘not eaten’)
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन
एतत्this
एतत्:
कर्म/विषय (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘this (matter)’
कथ्यताम्let (it) be told
कथ्यताम्:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Root√कथ् (धातु)
Formलोट् (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः: ‘let it be told’
ममto me/my
मम:
सम्प्रदान (सम्प्रदानम्)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; ‘to me’ sense via genitive in request-context
King speaking to the rākṣasa

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Motive analysisCondemnation of abductionRational inquiry in governanceProtection of chastity and life

FAQs

Rājadharma includes interrogation grounded in reason: the king tests inconsistent behavior to uncover truth. The verse also implies that neither lust nor predation can justify violating another’s autonomy.

Ākhyāna; a moral-legal episode rather than sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita material.

The two motives—desire and consumption—represent rājasika craving and tāmasika devouring. The king’s questioning is the inner light that exposes contradictions and forces the shadow to disclose itself.