Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Adhyaya 53Rudrasarga and the Measure of the Manvantaras: Svayambhuva Manu, Priyavrata’s Line, and the Seven Dvipas

जम्बुद्वीपे तथाग्नीध्रं राजानं कृतवान् पिता ।

प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः ॥

jambudvīpe tathāgnīdhraṃ rājānaṃ kṛtavān pitā |

plakṣadvīpeśvaraś cāpi tena medhātithiḥ kṛtaḥ ||

ജംബൂദ്വീപിൽ പിതാവ് ആഗ്നീധ്രനെ രാജാവായി നിയമിച്ചു. പ്ലക്ഷദ്വീപിന്റെ അധിപനായി മേധാതിഥിയെയും നിയമിച്ചു.

जम्बुद्वीपेin Jambūdvīpa
जम्बुद्वीपे:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootजम्बुद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जम्बोः द्वीपः)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (likewise)
आग्नीध्रम्Āgnīdhra
आग्नीध्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootआग्नीध्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
राजानम्as king
राजानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कृतवान्made/appointed
कृतवान्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) + क्तवतु (कृतवान्)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः
पिताthe father
पिता:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्लक्षद्वीपेश्वरःlord/king of Plakṣadvīpa
प्लक्षद्वीपेश्वरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्लक्षद्वीप + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्लक्षद्वीपस्य ईश्वरः)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also)
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (करण/means)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental)
मेधातिथिःMedhātithi
मेधातिथिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमेधातिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कृतःwas made/appointed
कृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) + क्त (कृत)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि भावः (was made/appointed)
Narrative cosmography (administrative mapping)
Priyavrata
CosmologySacred geographyKingship

FAQs

Governance is contextual: each region receives a designated ruler, implying differentiated duties suited to place, people, and dharma.

Cosmography and Vaṃśānucarita: naming rulers as part of the world’s ordered structure.

Jambūdvīpa often functions as the ‘central’ human realm in Purāṇic maps; assigning Āgnīdhra there signals primacy of the central axis of order.