Shloka 80

Adhyaya 34Duties of Women

स्त्रीजन्मपरिहारार्थं पञ्चमीमपि वर्जयेत् ।

ततः षष्ठ्यां व्रजेन्नात्र्याṃ श्रेष्ठा युगमासु पुत्रक ॥

strījanmaparihārārthaṃ pañcamīm api varjayet / tataḥ ṣaṣṭhyāṃ vrajed rātryāṃ śreṣṭhā yugamāsu putraka

ഇവിടെ പറഞ്ഞ ലക്ഷ്യപ്രകാരം പുത്രിജനനം ഒഴിവാക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അഞ്ചാം രാത്രിയും ഒഴിവാക്കണം. തുടർന്ന് ആറാം രാത്രിയിൽ സമീപിക്കണം; സമസംഖ്യയായ രാത്രികളിൽ അവയേ ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പറയുന്നു, പ്രിയ ശിശുവേ।

स्त्रीजन्मपरिहारार्थम्for the purpose of avoiding (a) female birth
स्त्रीजन्मपरिहारार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
TypeNoun
Rootस्त्री + जन्म + परिहार + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुषसमासः (स्त्रीजन्मस्य परिहारस्य अर्थः = for the purpose of avoiding female birth); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्; प्रयोजनार्थे (accusative of purpose)
पञ्चमीम्the fifth (tithi)
पञ्चमीम्:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeNoun
Rootपञ्चमी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; तिथिनाम
अपिalso
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्ययम् (particle) — ‘also/even’
वर्जयेत्should avoid
वर्जयेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वर्ज् (धातु)
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb) — ‘then/from that’
षष्ठ्याम्on the sixth (tithi)
षष्ठ्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootषष्ठी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचनम्; तिथिनाम
व्रजेत्should go/approach
व्रजेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√व्रज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; √व्रज् (to go/approach)
रात्र्याम्at night
रात्र्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचनम्
श्रेष्ठाbest
श्रेष्ठा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचनम्; (रात्र्याम् इत्यस्य) विशेषणम्
युगमासुon even nights
युगमासु:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootयुग्म + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचनम्; युग्मासु (= युग्मरात्रिषु) ‘on even nights’ (elliptic usage)
पुत्रकO dear son
पुत्रक:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्रक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्
Didactic narrator within Markandeya Purana (instructional passage; not Devi Māhātmya frame)

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaGṛhastha-ācāraConception rites (ṛtu-kāla notions)Traditional gender preference (textual)

FAQs

The passage reflects a traditional belief that timing of conception influences the child’s sex; ethically, it shows how purāṇic gṛhastha-dharma often mixes moral instruction with period medical/ritual theories.

Not pañcalakṣaṇa; it is social/ritual instruction (ācāra).

Even if read symbolically, ‘even nights’ can indicate harmony/regularity; the deeper thrust is regulation of desire through calendrical discipline.