Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Adhyaya 34Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि स्वाचान्तो वाग्यतः शुचिः ।

भुञ्जीतान्नञ्च तच्चित्तो ह्यन्तर्जानुः सदा नरः ॥

prāṅmukhodaṅmukho vāpi svācānto vāgyataḥ śuciḥ |

bhuñjītānnañca taccitto hyantarjānuḥ sadā naraḥ ||

കിഴക്കോട്ടോ വടക്കോട്ടോ മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു, ആചമനം ചെയ്ത്, വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച്, ശുചിയായി, യഥോചിതമായ ആസനത്തിൽ (മുട്ടുകൾ ചേർത്ത്) ഇരുന്ന്, മനസ്സിനെ ആഹാരത്തിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി ഭക്ഷണം കഴിക്കണം.

प्राङ्मुखःfacing east
प्राङ्मुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राङ् (अव्यय/दिक्शब्द) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (prāṅ = eastward + mukha = facing)
उदङ्मुखःfacing north
उदङ्मुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउदङ् (अव्यय/दिक्शब्द) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (northward-facing)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (or)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (also)
सु-आचान्तःhaving properly sipped/rinsed (ācamana)
सु-आचान्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + आचान्त (कृदन्त; आ + चम् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle: rinsed/sipped); कर्मधारय (well-rinsed)
वाक्-यतःrestrained in speech
वाक्-यतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवाक् (प्रातिपदिक) + यत (कृदन्त; यम् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (speech-restrained); क्त-प्रत्ययार्थ (controlled)
शुचिःpure/clean
शुचिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भुञ्जीतshould eat
भुञ्जीत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तत्-चित्तःwith mind focused (on eating/ritual propriety)
तत्-चित्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (mind fixed on that—i.e., attentive)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: indeed/for)
अन्तर्-जानुःwith knees drawn in (proper posture)
अन्तर्-जानुः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्तर् (अव्यय) + जानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (with knees drawn in/within)
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (always)
नरःa man
नरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
Unspecified in provided excerpt; household discipline code

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaMindful eatingŚaucaNiyama

FAQs

Even eating is a regulated act: purity, silence/restraint, auspicious orientation, and mindfulness prevent food from becoming mere indulgence.

Ācāra-dharma; not pancalakṣaṇa.

Orientation (east/north) and ācāmana ritualize intake; ‘taccitta’ points to meditative consumption—food as a sacrament sustaining dharma.