Shloka 39
वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे । भीष्मद्रोणमुखान् सर्वान् कस्मान्न स विजेष्यति,“क्या कहना चाहिये और क्या नहीं, इसका तुझे ज्ञान नहीं है। निश्चय ही तू अपनी बातोंसे मेरा अपमान कर रहा है। भला, मेरा पुत्र भीष्म-द्रोण आदि समस्त वीरोंको क्यों नहीं जीत लेगा? ब्रह्मन! मित्र होनेके नाते ही मैं तुम्हारे इस अपराधको क्षमा करता हूँ। यदि जीनेकी इच्छा हो, तो फिर ऐसी बात न करना”
vācya-avācyaṁ na jānīṣe nūnaṁ mām avamanyase | bhīṣma-droṇa-mukhān sarvān kasmān na sa vijeṣyati ||
“എന്ത് പറയണം, എന്ത് പറയരുത്—അത് നിനക്കറിയില്ല; നിന്റെ വാക്കുകളാൽ നീ എന്നെ നിശ്ചയമായും അപമാനിക്കുന്നു. ഭീഷ്മ-ദ്രോണാദി അഗ്രവീരന്മാരുള്പ്പെടെ അവരെയെല്ലാം എന്റെ പുത്രൻ എന്തുകൊണ്ട് ജയിക്കാതിരിക്കണം?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores restraint and discernment in speech—knowing what is appropriate to say (vācya) and what is inappropriate (avācya). Disrespectful words are treated as an ethical fault, especially in contexts of honor and counsel.
A speaker rebukes another for speaking improperly and disrespectfully, asserting confidence that his son can defeat even the foremost warriors like Bhīṣma and Droṇa. The tone reflects wounded honor and a defensive claim of martial capability.