Shloka 25
Adhyāya 61: Saṃmohana-astra and the Kuru Withdrawal (संमोहनास्त्रं तथा कुरुनिवृत्तिः)
“तुम सम-विषम (ऊँची-नीची) भूमियोंमें सम्भ्रमरहित (सावधान) होकर रथपर बैठो (और घोड़ोंकी सँभाल रखो)। आज मैं सारे आकाशको घेरकर खड़े हुए (महान) पर्वतको भी अपने बाणोंसे विदीर्ण कर डालूँगा ।। अहमिन्द्रस्य वचनात् संग्रामे5भ्यहनं पुरा । पौलोमान् कालखज्जांश्व सहस्नाणि शतानि च,“मैंने पहले देवराज इन्द्रकी आज्ञासे युद्धमें उनके शत्रु पौलोम और कालखंज नामक लाखों दानवोंका वध किया है
tvaṃ sama-viṣama-bhūmiṣu sambhrama-rahitaḥ (sāvadhānaḥ) rathopari niṣīda (aśvān saṃyamya). adya ahaṃ sarvam ākāśaṃ parigṛhya sthitaṃ mahā-parvataṃ api svabāṇaiḥ vidārayiṣyāmi. aham indrasya vacanāt saṅgrāme ’bhyahanam purā paulomān kālakhañjāṃś ca sahasrāṇi śatāni ca.
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— സമഭൂമിയിലായാലും വിഷമഭൂമിയിലായാലും ജാഗ്രതയോടെ, ആശയക്കുഴപ്പമില്ലാതെ രഥത്തിൽ ദൃഢമായി ഇരിക്ക; അശ്വങ്ങളെ നിയന്ത്രണത്തിൽ വയ്ക്കുക. ഇന്ന് ഞാൻ എന്റെ ബാണങ്ങളാൽ ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നപോലെ തോന്നുന്ന മഹാപർവതത്തെയും പിളർത്തിവിടും. കാരണം മുൻകാലത്ത് ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം യുദ്ധത്തിൽ പൗലോമരും കാലഖഞ്ജരുമെന്ന അസംഖ്യ ദാനവരെ—നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും—ഞാൻ വധിച്ചിട്ടുണ്ട്.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights disciplined courage: steadiness of mind and control of one’s means (the chariot and horses) are prerequisites for effective action in conflict. It also frames martial power as legitimate when exercised under rightful command (Indra’s order), linking strength with responsibility rather than mere aggression.
The speaker urges the charioteer/companion to remain composed on difficult terrain and to manage the horses carefully, while boasting of extraordinary archery—claiming he can even split a sky-filling mountain. He supports this claim by recalling past battles in which, at Indra’s command, he killed vast numbers of demons called the Paulomas and Kālakhañjas.