Shloka 42
Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)
अमात्यो हि बलाद् भोक्तुं राजानं प्रार्थयेत यः । न स तिष्ठेच्चिरं स्थानं गच्छेच्च प्राणसंशयम्,जो मन्त्री राजाको बलपूर्वक अपने अधीन करना चाहता है, वह अधिक समयतक अपने पदपर नहीं टिक सकता। इतना ही नहीं, उसके प्राणोंपर भी संकट आ जाता है
amātyo hi balād bhoktuṁ rājānaṁ prārthayet yaḥ | na sa tiṣṭhec ciraṁ sthānaṁ gacchec ca prāṇasaṁśayam ||
ധൗമ്യൻ പറഞ്ഞു—ബലപ്രയോഗത്തോടെ രാജാവിനെ അധീനപ്പെടുത്തി അധികാരം ഭോഗിക്കുവാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മന്ത്രി ദീർഘകാലം സ്ഥാനത്ത് നിലനിൽക്കുകയില്ല; ഉടൻ തന്നെ ജീവൻപോലും അപകടത്തിലാകും.
धौग्य उवाच
Educational Q&A
A minister must serve through counsel and loyalty, not coercion. Attempting to dominate the king by force is adharma and leads to loss of office and even mortal danger.
Dhaumya delivers a moral-political warning within the Virata Parva context: he cautions against a counsellor’s overreach, stressing that usurping or controlling the ruler through force brings swift downfall.